Józef Arecki

Józef Koza (w 1914r. zmienił nazwisko na Arecki) urodził się 19 marca 1884 roku w Przemyślu (Zasaniu) w robotniczej rodzinie Piotra (najprawdopodobniej był tokarzem) i Katarzyny z domu Wyskiel (Wyskil). W wieku 7 lat  – Józef stracił ojca, który zmarł w 1891r w rok po przyjściu na świat córki – Heleny (ur. 1890r). Przez kolejne 10 lat Katarzyna Koza samotnie wychowywała dzieci. Jednak w 1901r. ponownie wyszła za mąż za Antoniego Poczekajłę. 

Po ukończeniu szkoły ludowej i 3 klasowej wydziałowej męskiej, Józef uczył się w Męskim Seminarium Nauczycielskim w Samborze i tam w 1903r. uzyskał świadectwo dojrzałości.

Józef Arecki, stoi w drugim rzędzie, czwarty od lewej strony
wśród swoich kolegów z Seminarium Nauczycielskiego w Samborze,
spotkanie po 25 latach – 1928r.

Maturę gimnazjalną zdał w trybie eksternistycznym w 1908r.  W tym czasie pracował już jako nauczyciel w Szkole Ludowej im. Stanisława Kostki w Przemyślu i był członkiem Przemyskiego Towarzystwa Pedagogicznego.

Od 1908r. do 1914r. pracował w charakterze nauczyciela we Lwowie, najpierw w szkole ludowej męskiej im. Zimorowicza, następnie w szkole ludowej im męskiej im. św. Anny, a także (od 1913r.) w 4 klasowej szkole pospolitej męskiej im. św. Antoniego, gdzie uczył matematyki, fizyki i historii naturalnej.  Rozpoczął także studia wyższe na Uniwersytecie Lwowskim, zakończone w 1917 roku uzyskaniem tytułu doktora filozofii z zakresu filologii polskiej. Obronił rozprawę doktorską zatytułowaną „Rozbiór krytyczny kazań i homilii Hipacego Pocieja”.

W lutym 1914 roku powrócił do Przemyśla, gdzie przydzielono go do pracy w Żeńskim Seminarium Nauczycielskim w Przemyślu, gdzie uczył języka polskiego, języka ruskiego oraz matematyki.

Pracę pedagogiczną przerwał wybuch I wojny światowej. Arecki podczas niej – służył w cesarsko królewskim Galicyjskim Pułku Piechoty Nr 10,  a następnie najprawdopodobniej w 32 Pułku Strzelców (32 Schützen-Regiment) aż do 18 stycznia 1918r. 

Józef Arecki – stoi pierwszy od lewej

Józef Arecki – stoi trzeci od prawej strony
wśród żołnierzy 32 pułku strzelców,
u samej góry po prawej stronie stoi brat żony Areckiego – Franciszek Hippman

Należał do propagandowej Ochotniczej Legii Obywatelskiej (OLO) – okolice Przemyśla i Lwowa – w czasie wojny polsko-ukraińskiej i bolszewickiej (1918-20). Przekonywał tzw. Rusinów do walki po stronie polskiej i robił to skutecznie.

Po zwolnieniu z wojska, w lutym 1918r. powrócił do pracy w Żeńskim Seminarium Nauczycielskim W Przemyślu.

Józef Arecki – siedzi piąty od lewej strony, wśród grona pedagogicznego
oraz uczennic Żeńskiego Seminarium Nauczycielskiego w Przemyślu

W latach 1918-1919 uczył także w Krajowej Szkole Kupieckiej.

17 sierpnia 1918 roku ożenił się z Stefanią Hippmann. Stefania wówczas była nauczycielką w jednej ze szkół w Przemyślu (później uczyła także w szkole Państwa Molendów w Krynicy). Warto dodać, że Stefania w młodości była członkinią Towarzystwa Sokół w Nowym Sączu.

Stefania Arecka-Hippmann
po prawej stronie – portret pędzla Stefanii Jacyszynówny

Państwo Areccy będą mieć jedno dziecko – Tadeusza, który przyjdzie na świat najprawdopodobniej w rodzinnym Zasaniu – 30 maja 1923 r. (w czasie II wojny światowej Tadeusz był kurierem górskim – przeprowadzał oficerów przez granicę z Węgrami, był także więźniem niemieckich obozów zagłady).

W okresie plebiscytu Arecki przybył na Górny Śląsk i został mianowany został szefem referatu polskiej propagandy plebiscytowej na powiat gliwicki.

Po Plebiscycie wrócił do pracy w zawodzie nauczycielskim w Przemyślu. Wiosną 1923 r. został wybrany prezesem Zjednoczenia Towarzystw Polskich i Polskiej Organizacji Narodowej, a 12 października 1924 otworzył lokal Polskiego Towarzystwa Higienicznego, pisywał artykuły w gazetach, wygłaszał odczyty, przemawiał na uroczystościach. Był członkiem Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Udzielał się w Polskim Białym Krzyżu.

W 1925 roku zaproponowano mu objęcie posady dyrektora Wyższej Szkoły Miasta Lublińca – taką nazwę nosił kiedyś obecny Zespół Szkół nr 1. Prawdopodobnie do Lublińca Areckiego zaprosił Feliks Orlicki, ówczesny burmistrz Lublińca, który w 1921 roku pełnił funkcję polskiego komisarza plebiscytowego w Gliwicach i podczas tej działalności poznał Areckiego. Do nowej placówki Arecki przybył w połowie grudnia 1925 roku, zastępując tymczasowego dyrektora, Józefa Bernharda. Koszty przeprowadzki z Przemyśla pokryła Rada Miasta. W Lublińcu Arecki rozpoczął energiczną działalność służącą rozwojowi pierwszej w mieście polskiej szkoły średniej.

Dyrektor Józef Arecki w środku (6 od lewej)
wśród pierwszych maturzystów wraz z gronem profesorskim,
sala gimnastyczna, 1930 rok.

Początkowo skupił się na poszerzeniu jej bazy materialnej, a w 1926 roku doprowadził do przejęcia tej samorządowej placówki przez władze państwowe. Utworzono w wyniku tych starań Gimnazjum Państwowe im. Adama Mickiewicza, które miało swoją siedzibę w budynku naprzeciw gmachu sądu (obecnie mieści się tam wydział ksiąg wieczystych).

Wyższa Szkoła Miasta Lublińca – Gimnazjum Miejskie – 1926r.
podpis dyrektora Areckiego i pieczęć szkoły,
tuż przed zmianą nazwy na Gimnazjum Państwowe im. Adama Mickiewicza

Kolejnym etapem działalności Areckiego było pozyskanie środków na budowę nowego, większego gmachu szkoły. Dzięki wielu zabiegom i staraniom w latach 1928-1929 wzniesiono okazały budynek, w którym mieści się obecnie Zespół Szkół nr 1.

Dodatkowo udało się uzyskać fundusze na budowę bursy uczniowskiej.

Członkowie Kręgu Starszoharcerskiego – przed bursą gimnazjalną,
gdzie mieściła się też harcówka Kręgu – zima 1933r.

Dzięki tym inwestycjom lubliniecka szkoła przejęła kształcenie Polaków mieszkających po podziale Górnego Śląska w Niemczech, potocznie zwanych „Opolanami”. W Lublińcu Arecki, oprócz pełnienia funkcji dyrektorskiej, nauczał języka polskiego i propedeutyki filozofii.

Wspierał lublinieckich harcerzy. To za jego czasów działająca przy Gimnazjum – I MDH im. Tadeusza Kościuszki przeżywała nagły rozwój. Józef Arecki był członkiem Koła Przyjaciół Harcerstwa, a w 1929r. został jego wiceprezesem.

Józef Arecki z żoną – stoi trzeci od lewej strony
podczas pierwszego zlotu Hufca Lubliniec w 1927r.

Był aktywnym członkiem Związku Obrony Kresów Zachodnich, w 1926r. został prezesem koła ZOKZ na powiat Lubliniec.

Swoją pracę w Lublińcu dr Józef Arecki zakończył w 1933 roku. Zamieszkał w Krynicy-Zdroju, skąd pochodziła rodzina jego żony. Tutaj również zaangażował się w działalność patriotyczną i należał do różnych organizacji: od 1935 był m. in. prezesem Polskiej Akcji Katolickiej (obradującej w budynku teatru). Uczył też w szkole (prywatnych kursach) pana dr. Romana Molendy.

Józef Arecki, po lewej stronie wraz z żoną Stefanią i jej bratem Wiktorem
lata 30te, Krynica

Następnie założył i kierował prywatnym gimnazjum (jego właścicielem była Spółdzielnia „Szkoła Średnia”) przeznaczonym dla krynickiej młodzieży rzemieślniczej (od 1938 do początku listopada 1939). Mieściło się ono w będącym w trakcie budowy sierocińcu (szkoła wsparła ze swoich środków część budowy), dzisiejszym budynku plebanii kościoła św. Antoniego, tzw. ochronce.

Józef Arecki – siedzi drugi od lewej,
zdjęcie wykonane najprawdopodobniej w Krynicy Zdroju

Po wrześniu 1939 był współtwórcą organizacji duchowno-świeckiej pomagającej, w czasie prześladowań, Żydom w tym mieście.

Józef Arecki

Józef Arecki zmarł nagle 15 maja 1940 na atak serca (udar) w wieku 56 lat niedługo po aresztowaniu jego jedynego, 16-letniego syna – Tadeusza przez Gestapo. Został pochowany na cmentarz komunalnym („Zdrojowym”) przy ul. Cmentarnej Krynicy Zdroju.

Tablica z rodzinnego grobu rodziny Areckich na cmentarzu w Krynicy Zdroju

W 1997r. w trakcie obchodów Jubileuszu 75-lecia istnienia szkoły – auli szkoły nadano jego imię oraz odsłonięto pamiątkową tablicę.

Za:
Archiwum Państwowe w Przemyślu – Akta stanu cywilnego Parafii Rzymskokatolickiej Katedralnej Najświętszej Marii Panny i św. Jana Chrzciciela w Przemyślu
Krynickie Zdroje nr 2/3 2018r
Józef Arecki – biogram autorstwa Sebastiana Ziółka
Echo Przemyskie : organ Stronnictwa Katolicko-Narodowego. 1904, R. 9, nr 54-62 (lipiec)
„Polak” nr.136 – 1926r.
Biogram – autorstwa Józefa Areckiego
Archiwum Państwowe w Katowicach – teczka Akta osobowe Wyższa Szkoła Miejska w Lublińcu
Dziennik Urzędowy c. k. Rady szkolnej krajowej w Galicyi. 1913, nr 19
Zbiory rodziny Areckich

Zdjęcia:
Zbiory rodziny Areckich
Narodowe Archiwum Cyfrowe
Krynickie Zdroje nr 2/3 2018r
http://nieskonczenieniepodlegla-ludzie.pl
Muzeum Internetowe ZS nr 1 im. Adama Mickiewicza w Lublińcu