III Powstanie Śląskie

W nocy z 29 na 30 kwietnia 1921r. w Czarnym Lesie – w pałacyku Kazimierza Niegolewskiego (późniejszego lublinieckiego starosty), Wojciech Korfanty spotkał się z konsulem polskim w Opolu, Danielem Kęszyckim, który przekazał mu informacje o planowanych, niekorzystnych dla Polski propozycjach podziału Górnego Śląska wysłanych do Rady Ambasadorów. Decyzja o wybuchu terminie i formie powstania zapadła w Bytomiu – 30 kwietnia, lub dopiero 1 maja.

korfantywojciech2019rfra
Wojciech Korfanty

2 maja Paweł Golaś komendant powiatowy zwołał do Lubszy odprawę, podczas której przedstawił zarys działań powstańczych. O 23.00 nastąpił wymarsz kompanii na punkt zborny do Koszęcinie. Tam zameldowały się: 1 kampania: Wilhelma Maksysia z Lubszy, 2 kompania: Wiktoria Opiełki oraz 3 kompania Józefa Kłoska z Kuczowa. 

pawelgolas2019uiu
Paweł Golaś – siedzi drugi od lewej

I batalion Augustyna Rupika obsadził linię operacyjną Czarny Las – Rusinowice – Wierzbie – Sadów; II batalion Karola Szaforza zajął Jawornicę, Steblów i Lipie; III batalion A.Kurdy (potem Jana Cybulskiego) opanował Pludry i Kośmidry, Małe i Wielkie Łagiewniki, Pawonków, Ciasnę, Zborowskie i Sieraków Śląski; IV batalion Pawła Kaczorka i W.Kandory działał w okolicach Dobrodzienia. Lubliniec został otoczony, jednak nie zdobyty, gdyż nie pozwoliły na to, między innymi, stacjonujące w nim wojska angielsko-francuskie. Dlatego większość oddziałów powstańczych udała się w kierunku Dobrodzienia – kontrolę nad Lublińcem pozostawiając II batalionowi Karola Szaforza.

pawelgolas2019uiu2
Grupa powstańców ziemi lublinieckiej – 1921r.

W drodze na Dobrodzień – zdobyte zostały Pawonków i Gwoździany. Atakujących lublinieckich powstańców – wspierał oddział powstańców z Opolszczyzny dowodzony przez Teodora Mańczyka. Po zaciętych walkach – 5 maja – Dobrodzień został zdobyty. Powstańcy wzięli do niewoli ponad 250 jeńców. Nie obyło się bez strat – w walkach polegli także powstańcy(zginęło ich 18 w tym 7 uczniów częstochowskich gimnazjum), wśród nich dowódca I kompanii – Wilhelm Maksyś z Lubszy.

photo 1 1521290545

Po opuszczeniu Lublińca przez wojska alianckie – 8 maja – Lubliniec został opanowany przez powstańców, którzy zaczęli tworzyć w mieście zręby administracji. Komendantem miasta został początkowo Michał Wyskota-Zakrzewski, później Tomasz Ptak, wspierani byli przez: Pawła Golasia, Jana Polaka, Kazimierza Cichockiego, Piotra Jerominka, Alfonsa Opiełkę, Dominika Opiełkę, Augustyna Rupika. Działania oddziałów wojskowych uzupełniała służba sanitarna, kierowana przez Wiktorię Niegolewską.

pawelgolas2019uiu23
I batalion 9 pułku piechoty w lasach lublinieckich w okolicach Kośmider

Po zakończeniu pierwszego etapu walk – cały powiat był wolny od wojsk niemieckich. Następnie powstańcy zostali rozlokowani na linii: Gorzów Śląski – Olesno-Myślina-Zębowice, część została oddelegowana do walk w kierunku Góry Świętej Anny. W Sadowie utworzono szpital dla ludzi i koni na potrzeby kawalerii działającej w ramach Grupy „Północ”. Na wyznaczonej linii powstańcy prowadzili działania zbrojne od 9 maja, aż do zakończenia Powstania – czyli do początku lipca.

pawelgolas2019uiu23a
Powstańcy w lublinieckich koszarach

Powstanie wpłynęło na decyzję Rady Ambasadorów w Paryżu, która w październiku 1921r. przyznała Polsce 2/3 powiatu lublinieckiego z Lublińcem i Woźnikami, niestety Dobrodzień, o który toczono krwawe boje został po stronie niemieckiej. Ostatnim aktem było wkroczenie 26 czerwca 1922r do Lublińca – 74 Pułku Piechoty – Lubliniec był POLSKI. Wśród defilujących oddziałów wojsk polskich, maszerowały oddziały powstańców.

niegolewski2019rfrfrfra
Przemarsz powstańców śląskich w Lublińcu 26 czerwca 1926r.,
podczas wkraczania 74 PP

Opracowane na podstawie:
Materiały z sesji naukowej w Czarnym Lesie – 2011r. Woźniki
Ziemia lubliniecka a powstania śląskie – Marian Berbesz

Zdjęcia:
Wikipedia
Archiwum Hufca Lubliniec
Ziemia lubliniecka a powstania śląskie – Marian Berbesz