Socrealistyczny kwartał w Lublińcu
II wojna światowa przyniosła Lublińcowi relatywnie niewielką ingerencję w tkankę miejską. Utraciliśmy co prawda kilka budowli, na czele z synagogą przy ul. Mickiewicza, lecz zabytkowa zabudowa rynku i ogólnie starego miasta – przetrwała, co wcale nie było tak oczywiste w śląskich miastach. Możemy to dostrzec najbliżej nas, w Oleśnie, gdzie z zabytkowego rynku pozostało niezbyt wiele. A przykładów podobnych miast, gdzie kamieniczne pierzeje zostały zastąpione blokami w okresie PRL jest na Śląsku znacznie więcej.
Skoro zatem zabudowa Lublińca miała wiele szczęścia przy przemarszu armii czerwonej, pierwsze lata powojenne nie przyniosły miastu nowych inwestycji budowlanych. Próbowałem ostatnio ustalić w kompetentnych wydziałach naszych urzędów, w jakich latach budowane były różne obiekty, które wstępnie podejrzewaliśmy, że mogły powstać w okresie stalinizmu/socrealizmu. Okazało się, że w latach 1945 – 1956 nie został zbudowany w Lublińcu żaden istotniejszy budynek, choć możliwe, że jest od tej reguły jakiś wyjątek, o którym nie wiem. Istnieje natomiast przynajmniej jeden kwartał na planie miasta, którego styl jest typowy dla tej epoki. Jest to obszar pomiędzy ulicami Paderewskiego oraz Dworcową.
Według dokumentów bloki mieszkalne istniejące tam do dziś zostały wybudowane w 1958 r. Był to czas tuż po okresie panowania socrealizmu, czyli stylu architektonicznego uskutecznianego w ramach obowiązującej wówczas doktryny realizmu socjalistycznego. Architektura ta była w tamtym czasie definiowana jako „socjalistyczna w treści i narodowa w formie”. Nawiązywała do renesansu, rzadziej do klasycyzmu, ale zawsze jej wyznacznikiem był pewien stopień ociężałości. Najbardziej znanym obiektem socrealistycznym w Polsce jest Pałac Kultury i Nauki w Warszawie. Bliżej Lublińca – bardzo znana jest socrealistyczna zabudowa Pyskowic i tamtejsze osiedla A, B, C, D oraz E.
Budynki mieszkalne wielorodzinne przy ul. Paderewskiego w Lublińcu są bardzo podobne do tych pyskowickich. Podobne znaleźć też można w pobliskim Zawadzkiem, więc widzimy, że w większej liczbie miast zrealizowano projekty według tego samego lub podobnego schematu. I co ciekawe, realizacja tych obiektów w 1958 r. pokazuje, że choć socrealizm został zakwestionowany jeszcze w 1956 r., to jeszcze kilka lat po tym w mniejszych miasteczkach wciąż powstawały realizacje nawiązujące do tego stylu.
Pomimo tego, że często utożsamiamy architekturę PRL z tandetą, trudno tak powiedzieć o budynkach pierwszego okresu tej architektury. Socrealistyczne budynki mieszkalne przy Paderewskiego posiadają przecież dachy wielospadowe, są wykonane prawdopodobnie z cegieł, a nie z prefabrykatów. Najbardziej znany z budynków, położony naprzeciwko skweru Sikorskiego przy MDK posiada wyodrębnione części handlową oraz mieszkalną. Część handlowa była zawsze znana ze sklepu Społem oraz usług fryzjerskich. Tak pozostało do dziś. Na pewno nie można powiedzieć, że budynki te są kanciaste i klockowate, jak w przypadku bloków z prefabrykatów, które zaczęto stawiać na masową skalę od czasów Edwarda Gierka.
