Rabin Moses Moritz Wreschner
Z danych jakimi dysponujemy lubliniecka gmina żydowska posiadała w swojej historii jedynie trzech rabinów. Powód tak krótkiej listy jest dwojaki. Po pierwsze w judaizmie nie istnieje kategoryczny wymóg obsadzenie funkcji lidera wspólnoty w osobie rabina (mówiąc językiem charakterystycznym dla chrześcijaństwa – duchownym). By w gminie tętniło życie religijne i duchowe wymagane jest przestrzeganie Tory przez jej członków, a szabasowe spotkanie w synagodze posiadało minjan, czyli kworum dziesięciu dorosłych mężczyzn. Drugi powód ma wymiar statystyczny i w konsekwencji finansowy. Otóż w krótkim artykule o liczebności Żydów w Lublińcu widzimy systematyczne kurczenie się tej społeczności zarówno w ramach monarchii niemieckiej, jak i później w II Rzeczypospolitej. Mówiąc wprost społeczność ta nie miała funduszy na utrzymanie rabina, którego praca w gminie była oparta na kontrakcie.
Na naszej stronie mamy już przedstawione sylwetki dwóch rabinów, czyli Jakoba Caro i Simona Friedmanna. Dziś kolej na trzeciego Mosesa Moritza Wreschnera.
Moses Moritz Wreschner urodził się w 1821 roku w Wieleniu w Prowincji Poznańskiej (tak określano Wielkopolskę w Królestwie Pruskim/Cesarstwie Niemieckim) w rabinackiej rodzinie o wielopokoleniowej tradycji. Jego pradziadek Mose pochodził z warszawskiej Pragi. Dziadek Israel mieszkał i pracował już w Wielkopolsce w Rawiczu i Lesznie by pod koniec życia przenieść się do Wielenia, gdzie zmarł. Ze szczątkowych danych znanych autorowi wynika, że musiał należeć do wybitniejszych rabinów tamtego czasu. Ojcem rabina Mosesa był Abraham Wreschner również rabin, zmarły w 1846 roku w Wieleniu.
W 1850 r. Moses Wreschner został rabinem okręgowym w Lublińcu. Tutaj ożenił się z Marianną Caro (1827-1886), córką lublinieckiego rabina Jacoba i jego żony Miny z d. Landsberg (w momencie ślubu córki – rabin Caro już nie żył). Małżeństwo Wreschnerów miało troje dzieci: syna Abraham Jakuba (1854-22.11.1918 w Berlinie), córkę Minę (ur. 1861), syna Michaela (1869-1942 w Rydze).
Rabin Moses Moritz Wreschner pracował w naszym mieście do 1874 roku. Stąd wraz z rodziną przeniósł się do Leszna (stamtąd pochodziła rodzina żony) do Bet-Midrasch des Jekutiel Sachs. Leszczyński Bet-Midrasz (hebr. „dom nauki”) został założony przez Jekutiela Sachsa i cieszył się ogromnym uznaniem i renomą wśród Żydów. Wiadomo również, że posiadał stopień naukowy doktora, co obok wieloletniego doświadczenia w kierowaniu gminą pozwoliły mu na pracę w Bet-Midrasch des Jekutiel Sachs. M. Wreschner zmarł w Lesznie 29 listopada 1903 roku w wieku 82 lat.
Wspomniano wyżej o doświadczeniu i renomie jaką, niewątpliwie, musiał cieszyć się rabin Moses. A dowodem na to niech będą słowa z nekrologu z „Lissaer Zeitung” z 1903: „Dzisiaj [29 listopada 1903] w tym mieście [Leszno] zmarł w wieku 82 lat rabin Wreschner, znany ze swojej pobożności, erudycji i elokwencji, w wieku 82 lat. Po długim okresie pełnienia funkcji rabina w Lublińcu objął stanowisko rabina w Fundacji Abrahama, Jola i Berthy Sachsów w naszej gminie i przez wiele lat sprawował tę funkcję z niezmienną wiernością.”
Opracowano na podstawie:
Biographisches Handbuch der Rabbiner Herausgegeben von Michael Brocke und Julius Carlebach l”z. Teil 1 Die Rabbiner der Emanzipationszeit in den deutschen, böhmischen und großpolnischen Ländern 1781–1871, Bearbeitet von Carsten Wilke, s. 925
L. Lewin, Geschichte der Juden in Lissa, Pinne 1904.
„Lissaer Zeitung” listopad/grudzień1903. S. 347.
„Lublinitzer Kreisblatt” 29 listopada 1873.
Akt zgonu Abrahama Jakuba Wreschnera z 22 listopada 1918.
