Potęga geometrii: Jugendstil i czas architektonicznego przełomu w Lublińcu
Czy faktycznie „pomimo ponad siedmiuset lat historii, zabytków w Lublińcu zachowało się niewiele”, jak głoszą niektóre starsze opracowania dotyczące naszego miasta? Okazuje się, że na obszarze lublinieckiego Starego Miasta zachowały się kamienice, które są świadkami niezwykłych dziejów architektury.
Jedną z nich jest ta przy ul. Mickiewicza 12, prezentująca cechy ciekawej epoki, jaką była niemiecka odmiana secesji zwana <Jugendstilem>. Była to niemiecka i austriacka odmiana secesji, która dominowała w architekturze na przełomie XIX i XX wieku, dążąc do całkowitego zerwania z historyzmem na rzecz nowoczesnych form. Charakteryzowała się ona płynnymi, falistymi liniami oraz bogatą ornamentyką inspirowaną światem roślin i zwierząt, które harmonijnie łączono z nowymi materiałami, takimi jak stal, szkło i beton. Architekci tego nurtu realizowali ideę „dzieła totalnego” (Gesamtkunstwerk), w którym każdy detal – od bryły budynku po klamki i wystrój wnętrz – stanowił spójną artystycznie całość.
Budynek kamienicy przy ul. Mickiewicza 12 w Lublińcu jest ciekawym przykładem późnej, bardziej zgeometryzowanej fazy Jugendstilu (secesji niemieckiej) z roku 1906. Potwierdza to widoczna na szczycie data, ale też obecność detali stawiających na geometrię, na przykład płycin z motywem szachownicy (pod oknami drugiego piętra). Ponadto, choć część okien mogła zostać wymieniona, układ z górnymi podziałami (szprosami) w oknach drugiego piętra (te z łukowym zwieńczeniem) jest klasyczny dla budynków z początku XX wieku. Ważnym elementem jest także detal centralny widoczny dokładnie na środku drugiego piętra. Jest to pionowy element dekoracyjny złożony z zachodzących na siebie kół. Wszystkie te zabiegi pozwalały na wprowadzenie dekoracyjnego rytmu. Takie detale geometryczne są charakterystyczne dla późnego Jugendstilu (często kojarzonego z nurtem wiedeńskim lub szkołą z Darmstadt), który odchodził od płynnych linii na rzecz rytmu i geometrii.
Mimo geometryzacji, na elewacji wciąż obecne są motywy zaczerpnięte z natury, na przykład fryzy podokienne: pod oknami pierwszego piętra widoczne są stylizowane, płaskorzeźbione liście lub wici roślinne. Są one potraktowane w sposób dość dynamiczny. Nie moglibyśmy mówić o Jugendstil, gdyby nie elementy nawiązujące do idei tak zwanej miękkiej linii, która jest tutaj szczególnie widoczna w górnej krawędzi elewacji. Nie jest ona prosta, lecz tworzy delikatny, spłaszczony łuk. Taka miękka linia wieńcząca budynek jest typowa dla secesji, która unikała ostrych kątów. Inną ciekawostką w elewacji jest zastosowanie pionowych pasów (tzw. lizeny), które „wyciągają” budynek optycznie w górę, co było typowe dla niemieckich projektów z tego okresu.
Nieprzypadkowym detalem jest także data „1906” umieszczona w centralnej części szczytu. Jest ona wykonana krojem pisma typowym dla epoki. Cyfry są zintegrowane z dekoracją elewacji, mają lekko wydłużone proporcje i miękkie zaokrąglenia, co czyni je elementem artystycznym, a nie tylko informacyjnym.
Budynek ten reprezentuje moment, w którym secesja zaczęła ewoluować w stronę wczesnego modernizmu – jest mniej „przeładowany” ozdobami niż obiekty z lat 90. XIX wieku, stawiając na elegancję wynikającą z proporcji i powtarzalnych detali geometrycznych.
