Pomnik Marszałka Józefa Piłsudskiego w Lublińcu
26 sierpnia 1922r. do Lublińca zawitał Marszałek Józef Piłsudski.
15 lat później w 1937r. ówczesny Prezes Powiatowego Zarządu Związku Powstańców Śląskich – Paweł Golaś, wystąpił z inicjatywą postawienia w Lublińcu pomnika ku czci Marszałka w miejscu powitania w 1922r. a więc u zbiegu ulic Piłsudskiego (obecna Oświęcimska) z Paderewskiego. Inicjatywę wsparł ówczesny starosta powiatowy Stanisław Olszewski, zaś sam Golaś wziął sobie do pomocy przy pracach związanych z powstaniem pomnika pana Wincentego Fuhrmana (inkasenta w Śląskim Zakładzie Psychiatrycznym).
Rozpoczęto zaraz też zbiórkę pieniędzy na mający powstać pomnik. Wśród darczyńców znaleźli się: Związek Powstańców Śląskich, Fabryka „Natronag” w Kaletach w osobie pana Jana Rzymełki (dyrektora zakładu), Przędzalnia w Lublińcu (w osobach: Karola Monmouton, dyrektora Zakładu oraz Henryka Stalensa – dyrektora Union Textile w Częstochowie), czy Wydział Powiatowy Zakładu Komunalnego w Lublińcu. Po zgromadzeniu potrzebnych środków – zebrano na ten cel 4.700 zł, przystąpiono do realizacji dzieła.
Pomnik zaprojektował architekt i malarz inż. Witold Kłębkowski autor między innymi projektu budynku Urzędów Niezespolonych w Katowicach czy Kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Wojkowicach. Zaś jego wykonanie zlecono firmie byłego powstańca śląskiego – Antoniego Cepoka z Chorzowa.
Projekt pomnika został zatwierdzony przez Okręgowego Konserwatora pana Tadeusza Dobrowolskiego – 20 września 1938r.
Prace niwelacyjne, porządkowe wykonał bezpłatnie Gerhard Cziba (technik Wojewódzkiego Nadzoru Technicznego przy Śląskim Zakładzie Psychiatrycznym). On także był odpowiedzialny za ozdobienie terenu wokół pomnika.
Uroczystość odsłonięcia pomnika odbyła się 27 listopada 1938r. połączono ją z aktem poświęcenia sztandaru powstańczego,
ufundowanego przez prezesa powiatowego Związku Powstańców Śląskich (Golasia).
Uroczystości trwały dwa dni. Miasto tonęło w powodzi flag o barwach państwowych. Na rynku koncertowała orkiestra wojskowa.
27 listopada 1938r. miasto o godzinie 7.00 obudził hejnał grany z wieży strażackiej. Następnie o godzinie 10.30 – odbyło na placu przed pomnikiem odbyło się uroczyste nabożeństwo z udziałem przedstawicieli władz: marszałka Sejmu Śląskiego – Karola Grzesika, starosty lublinieckiego – Mariana Riessa, burmistrza miasta – Roberta Skopa, zastępcy dowódcy 74 Gpp – pułkownika dyplomowanego Stanisława Wilimowskiego, Józefy Bramowskiej (działaczki społecznej, senator II RP), a także naczelnika wydziału wojskowego w Śląskim Urzędzie Wojewódzkim w Katowicach – Zygmunta Robla.
Przed ołtarzem ustawiła się kompania honorowa wojska i miejscowe organizacje ze sztandarami. Mszę św. polową odprawił ks. dziekan Józef Dwucet, kazanie wygłosił k.s. Jan Szymała. Podczas mszy św. śpiewały połączone miejscowe chóry („Cecylia”, Józefa Lompy” i „Echo”).
Odsłonięcia pomnika przy dźwiękach hymnu narodowego, w imieniu nieobecnego wojewody śląskiego Michała Grażyńskiego (który w początkowo miał odsłonić osobiście pomnik, został nawet umieszczony na plakacie informującym o przebiegu uroczystości) dokonał naczelnik dr Zygmunt Robel. Wygłosił on także okolicznościowe przemówienie.
Następnie odbyła się defilada, w której wzięli udział w wielkiej liczbie byli powstańcy śląscy, organizacje młodzieżowe, młodzież szkolna, oddziały powstańcze oraz niemal wszystkie miejscowe organizacje półwojskowe i cywilne.
W czasie przyjęcia, które odbyło się w Hotelu Europejskim – dla przedstawicieli władz i zaproszonych gości, udekorowano 13 powstańców Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności oraz jednego „Gwiazdą Śląską”. Wieczorem przed iluminowanym pomnikiem koncertowały orkiestry wojskowe.
W czasie II wojny światowej pomnik został zburzony przez władze okupacyjne, płyty z pomnika zostały najprawdopodobniej użyte przy remoncie mostu na Zagłówku.
Niestety nie wiadomo gdzie dokładnie stał pomnik – możemy się tylko domyślać na podstawie jedynego zachowanego zdjęcia pomnika. Nie mamy także szczegółowych informacji z jakiego materiału pomnik został zbudowany, ani jak wyglądała tablica pamiątkowa, która była umieszczona na pomniku.
Całkiem możliwe, że w 1945r. dokładnie w tym samym miejscu, gdzie znajdował się przed wojną pomnik – pochowano w 3 zbiorczych mogiłach – 74 żołnierzy Armii Czerwonej, którzy zginęli podczas walk na terenie powiatu lublinieckiego jakie toczyły się 19 i 20 stycznia 1945r, a także zostali zabici w kwietniu 1945r. podczas starć z oddziałami partyzanckimi, które nie złożyły broni po wkroczeniu wojsk sowieckich na te tereny. Pod koniec czerwca 1945r. w miejscu mogił postawiono pomnik, który wykonany był z betonu w kształcie stożka, na którym znajdowała się gwiazda pięcioramienna – z napisem w języku polskim i rosyjskim: „Wieczna Chwała Bohaterom Poległym w Walkach z Hitleryzmem”. Niestety nie zachowało się żadne zdjęcie z tym pomnikiem.
W listopadzie 1953r. ciała żołnierzy zostały ekshumowane i przeniesione do Tarnowskich Gór na cmentarz wojenny – znajdujący się w zachodniej części Parku Miejskiego. W 1962r. z okazji 45 rocznicy wybuchu Rewolucji Październikowej, na miejscu starego pomnika powstał nowy.
Pomnik, został rozebrany na początku lat 70-tych i przeniesiony do Kochanowic na plac przed budynkiem szkoły.
Wracając do pomnika poświęconego Józefowi Piłsudskiemu – warto wspomnieć, że tego samego roku – 1938r. ale wcześniej bo 19 czerwca pomnik Marszałkowi postawiono w Olszynie. Niestety poza tą informacją nie mam żadnych o nim wieści.
W 2021r. grupa osób znalazła w rzece w okolicy Zagłówka – elementy, które wyglądały na część pomnika. Niestety mimo prób zainteresowania tym faktem pasjonatów oraz władze miasta – nie udało się wydobyć elementów z rzeki.
Kolejnej próby w 2026r. znalezienia części po pomniku – zupełnie niezależnie, od prób podejmowanych 5 lat wcześniej, podjęli się członkowie Lublinieckiej Grupy Historyczno-Eksploracyjna „Prospector”. Zawiadomili oni o swoim odkryciu Starostwo, a także Konserwatora Zabytków. Znaleziony przez nich w rzece element – wydaje się być częścią tego samego znaleziska z 2021r. jest to kawałek prostopadłościanu z ewidentnymi, odciętymi mocowaniami – być może płyty.
