Ludność żydowska w Lublińcu według statystyk kościelnych

Czekając cierpliwie na zwarty tekst dotyczący gminy żydowskiej w Lublińcu chcę tym krótkim tekstem wskazać przyszłemu autorowi jeszcze jedno źródło wiedzy na temat ludności wyznania mojżeszowego. Chodzi o statystyki znajdujące się w drukowanych źródłach kościelnych jakimi są schematyzmy diecezji wrocławskiej i katowickiej (na potrzeby tego artykułu będę używać tego powszechnie stosowanego określenia).

Czym są schematyzmy lub roczniki diecezjalne? To wydawnictwa publikowane przez diecezje ukazujące strukturę administracyjną (np. parafialną i dekanalną) tej jednostki terytorialnej Kościoła katolickiego oraz obraz duchowieństwa pod kątem personalnym, ilościowym i charakteru pracy wykonywanej według danego rocznika. Opisy, a zwłaszcza stopień uszczegółowienia danych w schematyzmach, były i są różne, i zależą od diecezji oraz czasu wydania. W przypadku diecezji wrocławskiej mamy do czynienia z przebogatym materiałem, gdyż wydawała ona swoje roczniki już od pierwszej połowy XVIII wieku (najstarszy, na którym pracuję jest z 1724). Jak powiedziano wyżej ich stopień uszczegółowienia jest różny i był związany również, co warto dodać, z okresami walki z Kościołem w Królestwie Pruskim/Cesarstwie Niemieckim.

Wracając do statystyk dla ludności żydowskiej w Lublińcu to okazuje się, że w kilkunastu schematyzmach wrocławskich i kilku, w nowo powstałej w 1925 roku, diecezji katowickiej odnajdujemy informacje o mieszkających tutaj wyznawcach judaizmu. Przykładając je do szerszego tła historycznego i procesów polityczno-gospodarczych zachodzących w Europie, Polsce i na Górnym Śląsku można wyciągnąć wiele wniosków i zaobserwować zachowania wspólne dla tej społeczności w XIX i pierwszej połowie XX wieku.

Ale dlaczego warto zwrócić uwagę na źródło jakim są schematyzmy? Przecież, jak niżej można zobaczyć, przedstawiają one podobne liczby jak statystyki państwowe (w tabeli namiastka) oraz ukazują tę samą tendencję, czyli systematyczne zmniejszanie się ludności żydowskiej. Problem jest natury metodologicznej (nie można uniknąć tego słowa), otóż te delikatne różnice pomiędzy dwiema statystykami (również tymi, których autor nie zna) wynikają z obszaru jaki był badany. Mówiąc wprost, czym innym było miasto Lubliniec, a czym innym parafia św. Mikołaja, która swoim zasięgiem obejmowała znacznie większe terytorium, a co za tym idzie mieszkających na nim ludzi.

Od początku istnienia Lublińca do 15 grudnia 1941 roku w mieście istniała tylko jedna parafia katolicka (w dwudziestoleciu utworzono parafię wojskową, ale ona miała charakter personalny). Oprócz miasta obejmowała ona okoliczne wsie takie jak Solarnię i Dziewczą Górę, Wymyślacz, Steblów, Jawornicę, Droniowiczki oraz  Kokotek i Posmyk. Wspomniany wyżej koniec 1941 roku rozpoczyna proces wydzielania w mieście i okolicznych miejscowościach kolejnych wspólnot parafialnych trwający w kolejnych dziesięcioleciach.

Część opisu parafii lublinieckiej
w Roczniku Diecezji Śląskie (Katowickiej) z 1938 roku.

Przedstawiam zatem tabelę, w której łatwo prześledzić liczbę Żydów na ternie parafii św. Mikołaja w Lublińcu i zauważyć tendencje dla tej grupy narodowościowej. Sprawy te są szalenie interesujące i zostały już dobrze zbadane i opisane.