Koszwice zapewne kandydują do grona miejscowości, które mogłyby pojawić się w Księdze Rekordów Guinnessa, a to za sprawą swojej nazwy. A dlaczego – zaraz wyjaśnię.
1 sierpnia 1924r., przyłączone do Niemiec – 28 maja 1923r. trzy przysiółki Paczeras, Gaborowice i Potaśna, zostały włączone do gminy o nazwie Koschwitz.
Ogłoszenie w gazecie Opolskiej z 1923r.
Na chwilę zatrzymajmy się przy tej nazwie. W różnych opracowaniach podaje się prawie tą samą informacje – że nazwa Koschwitz pochodzi od Koschmider. Otóż z nazwy Koschmider – zabrano pierwszą jej część „Kosch” i dodano końcówkę „witz” i tak powstała nazwa Koschwitz.
Z lokalnej gazety z 1925r. już wówczas tłumaczono pochodzenie nazwy od Kośmider,
tutaj autor podaje – błędnie nazwę gminy – Kaschwitz
Dodam, że nazwa Koschmider – czyli Kośmidry ponoć wywodzi się od kuźnic, które nazywano śmidy – więc „ku śmidom” – „ku kuźnicom” – to dzisiejsze „Kośmidry”.
Ale wróćmy do Koschwitz. Druga teoria skłania się ku temu, że nazwa Koschwitz występowała już wcześniej i nazwę tą nosiła miejscowość/przysiółek, które miało się znajdować w okolicy Łagiewnik Małych. Faktycznie taka miejscowość w powiecie oleskim istnieć musiała w XIX wieku – bowiem w Archiwum Państwowym w Opolu znajdują się dwie teczki sugerujące jej istnienie. Podobnie informacja z lokalnych gazet z 1914 i 1915r. dotycząca Ludwiga Brody – który pojawia się nich z informacją, że pochodził z Koschwitz. Jednak lokalizacji tej miejscowości nie udało mi się ustalić.
Niezależnie od tego czy w okolicach Olesna – istniała taka miejscowość, czy nie – nie znana jest przyczyna dla której nazwę tej miejscowości miałaby przejąć nowo powstała gmina złożona z trzech przysiółków – żaden z nich nie związany z miejscem zwane Koschwitz.
Mnie najbardziej podoba się inna teoria – moja własna:) równie nieprawdopodobna, ale za to ciekawa. Otóż „Koschwitz” to także nazwisko i to prawda bezsprzeczna. Rodziny o tym nazwisku pojawiają się na Dolnym Śląsku w okolicy Złotoryi, Namysłowa czy Świdnicy. Eduard Koschwitz – to urodzony we Wrocławiu ceniony filolog, Karl Koschwitz – to świdnicki nauczyciel, zbieracz historycznych pamiątek. Mnie jednak zafascynowała inna postać – Johann Daniel Koschwitz (pisany też Koschowitz – co ma znaczenie), żyjący na przełomie XVI i XVII wieku, pochodzący ze Strzegomia (Ślązak) – lekarz i dworzanin króla Jana Kazimierza. Interesujący się alchemią. Przyjaciel mistyka, działacza religijnego i filozofa – Jacoba Böhma, ale również pisarz i polonofil.
I jak pięknie by było, gdy na część tego Ślązaka – nadano powstającej gminie nazwę Koschwitz. Piękne prawda, szkoda, że to niemożliwe do udowodnienia – zresztą jak i poprzednie wywody.
Nie rozwikłaliśmy zagadki nazwy Koschwitz, nie rozwiążemy też kolejnej 🙂
W 1936r. władze niemieckie zmieniły (po 12 zaledwie latach) nazwę miejscowości z Koschwitz na Heidemmer. Co im przyświecało? Nazwa Koschwitz brzmiała zbyt polsko – Heidehammer już nie.
Jednak dlaczego takiej nazwy użyto? Tego też nikt nie wie:) Heidehammer można przetłumaczyć jako Pusta Kuźnica – co pasowałoby do Paczerasa – jednej z części Koschwitz, gdzie działała w połowie XIX wieku kuźnia i zakład hutniczy. Heidehammer to także urządzenie do zbierania kwiatów wrzosów – ale nie udało mi się znaleźć informacji, by na masową skalę zbierano w tych okolicach wrzos (wrzosowiska – po niemiecku to Heide).
Człowiek zbierający wrzos za pomocą urządzenia nazywanego Heidehammer
Jednak – potaż, który wyrabiano dawniej w Potaśnej mógł służyć do nawożenia gleby po wyciętych lasach, na miejscu których możliwe, że sadzono wrzos (taki potaż bardzo znacznie wpływa na jego wzrost). No i na koniec, uprawiano na tych terenach (ale nie tylko) Haiden czyli grykę wrzosową.
Heidehammer – mapa z okresu II wojny światowej
Może mogłaby pomóc w rozwiązaniu tej zagadki pieczęć Koschmider z 1932r. – jednak jest ona nieco dziwna. Według badaczy ją analizujących – jest zamazana, a może to to co przedstawia to nie plama, ale ścięte drzewo, pozostałość po hammerni, węglu drzewnym i potażu.
W obecnym herbie sołectwa Koszwic – pojawia się młot – hammer i wrzos – Heide, łącząc jakby ze sobą dwie koncepcje, nie decydując się na jakąś konkretną.
Obecny herb Sołectwa Koszwice
To oczywiście nie koniec zmian związanych z nazwą miejscowości Koszwice, bowiem w 1945r. gdy kończy się wojna – miejscowość wraca do swojej nazwy sprzed 1936r. w wersji spolszczonej. Tak pojawiają się Koszwice.
Nie trwa to jednak długo, bowiem w 1947r. władze, tym razem polskie postanawiają zmienić nazwę miejscowości na Koszowice, gdyż Koszwice brzmią im zbyt niemiecko.
Fragment Rozporządzenia Ministrów:
Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 9 września 1947r.
o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości
I tu kolejny paradoks. Nazwy Koszowice używa prasa (jednak nie zawsze), władze, oraz kartografowie, za to w samych Koszwicach niewiele się zmienia, nadal są Koszwicami – nie Koszowicami.
Koszowice, mapa z 1954r.
Ten stan rzeczy zostanie uregulowany dopiero w 2001r. kiedy oficjalnie Koszwice staną się Koszwicami – nie zaś Koszowicami.
I kończąc. Jak pięknie wpisywał by się w ten wywód Johann Daniel Koszchwitz – zwany także Koszowitz.
Na podstawie:
Aleksandra Starczewsk-Wojnar – Pieczęcie gmin wiejskich dawnego powiatu dobrodzieńskiego (1927–1941), Archiwum Państwowe w Opolu 2023r
https://kosmidry.blogspot.com/p/i-historia-1.html
Dziennik Urzędowy Kuratorium Okręgu Szkolnego Śląskiego, 1948, nr 1
Śląsko-Dąbrowski Dziennik Wojewódzki, 1945, nr 34
Amtsblatt der Regierung zu Oppeln, 1924, Bd. 109, St. 30