Placówki Komisariatu Straży Granicznej w Lublińcu 1936-1939

W jednym z raportów z września 1938r. można znaleźć informacje o poszczególnych Placówkach Komisariatu Straży Granicznej w Lublińcu, które uzupełniłem o składy osobowe z kwietnia 1939r. a także o informacje o Komisariacie z Kroniki ze stycznia 1936r.

W tym czasie Komisariat Lubliniec składał się z 5 placówek I linii: Kokotek, Glinica, Pawonków, Kośmidry i Solarnia, oraz z 1 placówki II linii w Lublińcu. Długość odcinka strzeżonego przez Komisariat to 45,52 km a biegnie on od słupka z nr 041 do słupka z nr 215.

Do 1926r. kierownikiem Komisariatu Straży Celnej był – komisarz Marcin Stanisz. Od 5 maja 1926r. Strażą Celną w Lublińcu kierował – komisarz Alojzy Żywczak. 10 maja nastąpiła zmiana – Żywczaka zastąpił komisarz Wacław Michałowski. Od 1 lipca 1929r. Komisariatem dowodzi tymczasowo – przodownik  Aleksander Wojciechowski. Zaś od 7 sierpnia 1929r. Strażą Graniczną Komisariatu Lubliniec dowodzi – komisarz Władysław Matuszewski. W czerwcu 1939r. następuje ostatnia zmiana na tym stanowisku – miejsce Matuszewskiego  zajmuje komisarz Władysław Ochoński.

Komisariat Straży Granicznej w Lublińcu mieścił się w 1938r. w budynku przy ulicy Powstańców Śląskich 18.

Komisariat Lubliniec posiadał:
Środki lokomocji: dwa konie „Cygan” i „Deresz”, oraz podwózkę
Broń: 67 kbk (w tym 10 zapasowych), 24 pistolety czeskie (Ceska Zbrojovka wz. 1928), a także lornetki, latarki, maski gazowe, granaty łzawiące, pałki gumowe, oraz kajdanki.
Biblioteka: 545 książek

Placówka Straży Granicznej Glinica:
Stan Placówki:  10 strażników
Długość odcinka: 8,48 km (od słupka nr 041 do nr 074)
Przejście graniczne: jedno
Przejście gospodarcze:  dwa
Pietruchowie – Teichwalde, pomiędzy kam. gran. nr 62 – 63, przy drodze polnej
Pietruchowie – Grenzingen (Dzielna), przy kam. gran. nr 65, droga polna
Pies: Epir, opiekun Kazimierz Jędrasik
Łączność: przejście graniczne – bez połączenia telefonicznego z Placówką, brak połączenia Placówki z pocztą, ani z Komisariatem
Warunki na przejściu: na przejściu granicznym (jednym) znajduje się osobna budka obok Urzędu Celnego dla kontroli paszportów – otwarta w godzinach urzędowania.
Oświetlenie: oświetlenie wewnątrz naftowe, na zewnątrz  – brak
Pościgi graniczne: pościgi kontynuowane przez gońców – cyklistów niejednokrotnie bez wyniku.
Inne: placówka mieści się w budynku wynajętym, zaś szeregowi strażnicy – mieszkają rozrzuceni po całej wiosce.
Kierownik Placówki: przodownik Tomasz Wieczorek
Obsada: Kędziora Jan, Sowiński Antoni, Czeluśniak Albin, Cywiński Edward, Bokwa Stanisław, Deja Wilhelm, Jędrasik Kazimierz, Władysław Cholewka, Pawełek Alojzy.

Opis sytuacyjny Placówki Glinica z kwietnia 1939r.: „Teren jest częściowo pofałdowany i zarośnięty. W pobliżu granicy znajdują się osiedla , a ludność trudni się przemytem, poza tym na odcinku Placówki znajdują się 4 przejścia graniczne strzeżone przez Straż Graniczną. Jedna droga celna, gdzie przy Urzędzie Celnym Straż Graniczna pełni służbę jako kontroler dokumentów. Ze stanu osobowego odchodzi 3 ludzi wyłącznie do tej służby. Poza tym przez odcinek Placówki przechodzi linia kolejowa z Lublińca do Teichwalde (Ciasna) i zachodzą wypadki, że z pociągu na przestrzeni od granicy do Lublińca wyrzucany jest przemyt i różne towary, tak że i tor kolejowy musi być w pewnych godzinach stale strzeżony.”

Placówka Straży Granicznej Pawonków:
Stan Placówki:  9 strażników
Długość odcinka: 6,86 km (od słupka nr 074 do nr 096)
Przejście graniczne: jedno
Przejście gospodarcze: dwa
Pawonków – Flügeldorf (Skrzydłowice), przy drodze polnej pomiędzy kam. gran. nr 92 – 93
Pawonków – Wildfurt, przy drodze leśnej Pawonków-Wildfurt, pomiędzy kam. gran. nr 93 – 94
Przejście graniczne kolejowe: Pawonków – Wildfurt (Pludry), położone było przy torze kolejowym Lubliniec-Pawonków- Wildfurt, pomiędzy kam. gran. nr 94 – 97.
Pies: Donna, opiekun Jan Laszewicz
Łączność: przejście graniczne – bez połączenia telefonicznego z Placówką, połączenie z Komisariatem przez Urząd Pocztowy;
Warunki na przejściu: odprawa paszportowa wewnątrz budynku Urzędu Celnego;
Oświetlenie: oświetlenie wewnątrz naftowe, na zewnątrz  – brak;
Pościgi graniczne: pościgi kontynuowane przez gońców – cyklistów nie zawsze z pożądanym skutkiem (przyczyna – brak łączności)
Inne: placówka mieści się w budynku wynajętym, zaś szeregowi strażnicy – mieszkają rozrzuceni po całej wiosce;
Kierownik Placówki: starszy strzelec Albin Matuszewski
Obsada: Zakaluk Józef, Lewandowski Stanisław, Waszyński Jan, Laszewicz Jan, Piechota Walenty, Rak Franciszek, Jasiński Henryk, Jan

Opis sytuacyjny Placówki Pawonków z kwietnia 1939r.: „Dwa przejścia gospodarcze, droga celna Urzędu Celnego Pawonków – Guttentag i jedna linia kolejowa Pawonków-Pluder (Wildfurt). Teren również częściowo zalesiony i pofałdowany. Osiedla i zabudowania znajdują się tuż przy samej granicy. Ludność miejscowa trudni się przemytnictwem i jest w dużych procentach niepewna. Przy Urzędzie Celnym Straż Graniczna pełni również służbę jako kontrola dokumentów”.

Placówka Straży Granicznej Kośmidry:
Stan Placówki:  7 strażników
Długość odcinka: 11,30 km (od słupka nr 096 do nr 125)
Przejście graniczne: jedno
Przejście gospodarcze: trzy
Kośmidry-Heidehammer przy drodze polnej Kośmidry-Heidehammer, pomiędzy kam. gran. nr 105-106,
Kośmidry-Heidehammer, pomiędzy kam. gran. nr 105 – 106
Kośmidry-Heidehammer, pomiędzy kam. gran. 106 – 107
Pies: brak
Łączność: przejście graniczne – bez połączenia telefonicznego z Placówką, połączenie z Komisariatem przez Urząd Pocztowy w Pawonkowie;
Warunki na przejściu: przejście posiada budkę. W budce tej służbę pełnią wspólnie dozorca skarbowy (celny) i strażnik pełniący służbę kontroli paszportów
Oświetlenie: oświetlenie wewnątrz naftowe, na zewnątrz  – brak;
Pościgi graniczne: pościgi kontynuowane przez gońców – cyklistów nie zawsze z pożądanym skutkiem (przyczyna – mała ilość strażników)
Inne: placówka mieści się w budynku wynajętym, zaś szeregowi strażnicy – mieszkają rozrzuceni po całej wiosce;
Kierownik Placówki: przodownik Jan Lasończyk
Obsada: Dziuba Wacław, Tyczyński Edward, Szczęsny Władysław, Przybyła Franciszek, 

Opis sytuacyjny Placówki Kośmidry z kwietnia 1939r.: „Droga celna Kośmidry – AndreasHutte i dwa przejścia gospodarcze. Teren jest cały zalesiony. Dojścia dla przestępców bardzo są dogodne, tym bardziej, że granica idzie wzdłuż szosy i wskutek tego nie jest utrudnione dojście do granicy. Placówka SG wystawia przy Urzędzie Celnym stały posterunek, celem  przeprowadzenia kontroli dokumentów.”

Placówka Straży Granicznej Solarnia:
Stan Placówki:  5 strażników
Długość odcinka: 7,28 km, odcinek mocno zalesiony (od słupka nr 125 do nr 142)
Przejście graniczne: brak
Pies: Arfa, opiekun Ludwik Głowacz
Łączność: Placówka nie ma połączenia z Komisariatem – we wiosce brak jakiegokolwiek telefonu
Warunki na przejściu: brak przejścia
Oświetlenie: oświetlenie wewnątrz naftowe, na zewnątrz  – brak;
Pościgi graniczne: pościgi kontynuowane przez gońców – cyklistów udawały się bardzo rzadko (przyczyna – brak łączności)
Inne: placówka mieści się w budynku wynajętym, zaś szeregowi strażnicy – mieszkają rozrzuceni po całej wiosce;
Kierownik Placówki: starszy strzelec Stanisław Andruszczak
Obsada: Hajnowski Stanisław, Piwko Aleksander, Głowacz Ludwik, Makusch Konrad

Opis sytuacyjny Placówki Solarnia z kwietnia 1939r.: „Odcinek cały zalesiony i trudny do opanowania. Do granicy prowadzi dużo duktów i dróg leśnych, tak że opanowanie częściowo tegoż odcinka może nastąpić przez częste patrolowanie. Ludność, która pracuje w lesie jest pod wpływem służby leśnej niemieckiej, wrogo usposobiona wobec polskości i zdolna do różnych wystąpień, tak że współpraca, to jest zdobycie jakiejkolwiek wiadomości jest niemożliwa i praca przez to bardzo ciężka.”

Placówka Straży Granicznej Kokotek:

Stan Placówki:  8 strażników
Długość odcinka: 11,6 km, odcinek przeważnie zalesiony (od słupka nr 142 do nr 215)
Przejście graniczne: jedno
Przejście gospodarcze: jedno
Pusta Kuźnica – Wüstenrode, przy kam. gran. nr 163 400 m na południowy – wschód od U.C.
Pies: „Czumak”, opiekun Ludwik Hełka
Łączność: przejście graniczne  – bez połączenia telefonicznego z Placówką, sama Placówka – posiada połączenie telefoniczne z Komisariatem.
Warunki na przejściu: na przejściu granicznym znajduje się osobna budka obok Urzędu Celnego
Oświetlenie: oświetlenie wewnątrz naftowe, na zewnątrz  – brak
Pościgi graniczne: pościgi kontynuowane przez gońców – cyklistów lub telefonicznie, przy współudziale strażników z II linii  – przeważnie skuteczne
Kierownik Placówki: przodownik Marcin Jórdeczka
Obsada: Hełka Ludwik, Mendlewski Franciszek, Łapiński Tytus, Kastinger Teofil, Bąk Józef, Markowicz Piotr

Opis sytuacyjny Placówki Kokotek z kwietnia 1939r.: „Droga Celna Urzędu Celnego Pusta Kuźnica – Wustenrode (Potempa), oraz jedno przejście gospodarcze. Odcinek jest całkowicie zalesiony i gęsto podszyty. Do granicy i od granicy prowadzi wiele duktów i dróg leśnych, także opanowanie całego odcinka jest przy stanie obecnym zupełnie niemożliwe, tym więcej, że przy Urzędzie Celnym wystawia Placówka stały posterunek, celem przeprowadzenia kontroli dokumentów. Dowódca Placówki pomimo największego wysiłku fizycznego nie jest w stanie choćby częściowo opanować i zabezpieczyć odcinek. Ruch przemytniczy jest dosyć duży i w różnych okresach i teren sprzyja mu pod każdym względem”

Placówka II lini Lubliniec
Kierownik Placówki: przodownik Jan Rogala
Obsada: Leśniewicz Wacław, Nowak Franciszek, Szafrański Piotr, Wieczorek Franciszek, Neubauer Władysław, Tobor Wojciech, Ostrogórski Władysław, Madeja Ignacy, Kłosowski Władysław, Sowa Wojciech

Na podstawie:
Archiwum Straży Granicznej w Szczecinie
Wikipedia
Google Maps
Dariusz Janiszewski – Komisariat Lubliniec w systemie ochrony granicy polsko – niemieckiej w okresie II Rzeczypospolitej