Jan Łapok

Jan Łapok (Johan Lappok) urodził się 11 lipca 1897r w Miasteczku Śląskim (wówczas Georgenberg) jako syn Błażeja i Rozalii z domu Rurańskiej. Miał jedenaścioro rodzeństwa. Z 12 dzieci dorosłości dożyło 8. W dzieciństwie skończył sześcioklasową szkołę powszechną w Miasteczku i wyuczył się na blacharza.

Szybko upomniało się o niego wojsko. Gdy wybuchała I wojna światowa został powołany do służby wojskowej, którą odbył w 202. Pruskim Rezerwowym Pułku Piechoty. Po szkoleniu w 1916r. wysłany do Francji na Front Zachodni. 18 października 1917 zostaje lekko ranny (być może pod Chemin des Dames), co zostaje odnotowane w oficjalnych raportach – Deutsches Verlustlisten. Po wyleczeniu ran walczy na froncie rumuńskim i zostaje zwolniony do domu 7 lutego 1919 roku.

Już 20 lutego tego samego 1919 roku wstępuje do miejscowej organizacji POW – Polska Organizacja Wojskowa (zapewne zachęcony przez starszego brata Pawła). Już trwają przygotowania do I Powstania Śląskiego.

Jan składa przysięgę powstańczą i w sierpniu rusza do pierwszego powstania. Na podstawie pisanego przez siebie życiorysu wiemy, iż w I powstaniu Jan Łapok uczestniczy w akcji zrywania przewodów telefonicznych na odcinku kolejowym Miasteczko Śląskie – Kalety. W II powstaniu, rok później, bierze udział w zajęciu dworca kolejowego w Miasteczku. Przed III powstaniem aktywnie uczestniczy w przemycie broni i amunicji zza granicy i wreszcie nadchodzi noc z 2 na 3 maja 1921 roku.

Jan Łapok zostaje przydzielony jako dowódca plutonu ciężkich karabinów maszynowych w I kompanii II tarnogórskiego Baonu Liniowego. Dowódcą kompani jest jego starszy bart – Paweł Łapok. Batalionem dowodzi Paweł Bryłka pseudonim „Drabski”. W tym samym batalionie służą jeszcze ich dwaj młodsi bracia – Bernard i Józef.

Z miejscowej ludności powiatu tarnogórskiego utworzone zostają dwa bataliony liniowe i jeden szturmowy. Wszystkie wchodzą w skład Grupy „Północ”, dowodzonej przez mjr Feliksa Ankersztajna  pseudonim „Butrym”.

W walkach o zajęcie Tarnowskich Gór – Jan Łapok odnosi poważną ranę – zostaje pchnięty bagnetem w prawą pierś. Po zaleczeniu rany wraca do baonu i walczy pod Zębowicami (a być może jeszcze pod Olesnem). Wśród towarzyszy broni pozostaje do samego zakończenia powstania 30 czerwca 1921.

Po powrocie do domu, 8 sierpnia 1921r. bierze ślub z Julią z domu Dyrgała. Z Julią znają się od dziecka – ich domy rodzinne dzieli odległość niecałych 300 metrów. W powstaniach uczestniczyli również bracia Julii – Józef Dyrgała i Franciszek Dyrgała.

Życie Jana ciągle jednak pędzi do przodu z prędkością superluxtorpedy! Dziesięć dni po ślubie Jan wstępuje do Straży Celnej, a już 23 sierpnia jest w Cieszynie na I Kursie Straży Celnej. Kurs trwa do 31.10.1921. Po ukończeniu kursu zostaje skierowany Placówkę Straży Celnej „Piaseczna” podlegającą Komisariatowi Straży Celnej „Kalety” nieopodal Tarnowskich Gór (obecnie Strzybnica).

W dniu 1 listopada 1921 Janowi i Julii rodzi się pierwsze dziecko – córeczka Anna Rozalia. Los nie pozwala jednak młodym rodzicom nacieszyć się córeczką. Mała Anusia umiera 9 stycznia 1923 r.

W roku 1928 następuje reorganizacja Straży Celnej, z której powstają dwie odrębne formacje – Straż Graniczna oraz Służba Celna. Jan Łapok pozostaje przy funkcji strażnika granicznego ale ruchy organizacyjne rzucają go na nowe miejsce. 2 lipca 1928 roku zostaje przeniesiony do Komisariatu w Lublińcu i przydzielony do Placówki w Kośmidrach pod Pawonkowem.

Rodzina również przenosi się do Kośmider.

W 1923 roku na świat przychodzi Stefania, a potem jeszcze sześciu synów: Henryk w 1924, Eugeniusz w 1927, Jan 1929, Błażej 1931, Stanisław 1934 i Marian 1938.

Jan Łapok udzielał się w „Związku Strzelecki” i w latach 1929-1936 pełnił funkcję jego komendanta w Kośmidrach. Celem tej organizacji było wychowanie fizyczne i przysposobienie wojskowe (WF i PW) oraz sport. Jak wspomina pan Alfred Kuś – „działalność ta była w Kośmidrach dosyć dobrze rozwinięta. Istniała dobra drużyna siatkówki oraz sporty z zakresu lekkiej atletyki, zdobywano odznaki społeczne (POS), urządzano częste zawody (wraz z nagrodami), brano udział w zawodach na szczeblu powiatowym”.

29 maja 1937r. Jan Łapok kończy służbę w Straży Granicznej i zostaje przeniesiony w stan spoczynku.

I znowu los nie pozwala na długie cieszenie się szczęściem rodzinnym i spokojem. 1 września 1939 wybucha II wojna światowa. 12 września 1939r.  Jan zostaje aresztowany w Łagiewnikach Wielkich przez niemiecką żandarmerię polową. Przyczyną aresztowania był udział Łapoka w Powstaniach Śląskich, a także jego członkostwo w organizacjach politycznych.

Więziony w Lublińcu i Rawiczu, a 15 października 1939 trafia do KL Buchenwald. Żona Julia porusza niebo i ziemię by uwolnić męża. Do dzisiaj nikt z rodziny nie wie jak to się stało i co zadecydowało o tym, że 24 sierpnia 1940r więzień nr 5502 Lapok z baraku nr 50 zostaje wypuszczony na wolność (takiego szczęścia nie ma jego kolega – Feliks Bronder, który aresztowany wraz z Łapokiem, ginie w obozie w styczniu 1940r.).

Po wojnie Jan mieszka z córką Stefanią i jej rodziną w Kośmidrach. Pracuje w pobliskim Lublińcu jako dekarz i blacharz. Na skutek nieszczęśliwego wypadku, spada z dachu w czasie pracy.

Umiera w Kośmidrach 19 lutego 1956. Zostaje pochowany na cmentarzu w Pawonkowie. Staraniem Rodziny w dniu 7 lipca 2025r grób Jana Łapoka w Pawonkowie zostaje wpisany do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski pod nr 10566, a w dniu 30 czerwca 2026 zostaje odznaczony pamiątkowym znakiem pamięci TOBIE POLSKO.

Jan Łapok za patriotyczną postawę i walkę w trzech Powstaniach Śląskich został odznaczony: Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi (1929), Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości (1929), Odznaką Pamiątkową Straży Granicznej (1930), Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918-1921 (1931), od 1935r prawo do noszenia szewronów za 12 lat służby, od 1936r prawo do noszenia szewronów za 15 lat służby, Medalem Niepodległości (1938).

Na podstawie:
Biogramu opracowanego przez Andrzeja Szewczyka – prawnuka
https://kosmidry.blogspot.com
Archiwum Straży Granicznej w Szczecinie
https://collections.arolsen-archives.org
USC Miasteczko Śląskie