Jan Lasończyk

Jan Lasończyk urodził się 20 maja 1899 roku w Oschieku (Osiek k. Strzelec Opolskich) w rodzinie Konstantego (robotnika leśnego) i Cecylii z domu Dziemba (miał jeszcze trzech braci – Józefa, Wilhelma i Franciszka, oraz siostrę Annę). W 1913r.  ukończył szkołę ludową w Osieku. Po ukończeniu szkoły wraz z ojcem i braćmi chodził jak pisze we wspomnieniach „za lasokami na wyrąb, to tu, to tam”.

Mając 19 lat, w marcu 1918r. został powołany do armii niemieckiej (kanonier) i przydzielony do 3 pułku artylerii polowej (Feldartillerie-Regiment Nr. 3). W lipcu 1918 r. wysłany na front zachodni do Francji, gdzie podczas działań wojennych – we wrześniu 1918r. został ranny i  do października przebywał w szpitalu.

Po powrocie na Śląsk, Jan Lasończyk w marcu 1919r. został członkiem Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska.

W lutym 1920r. został powołany na członka Powiatowego Komisariatu Plebiscytowego w powiecie strzeleckim, a konkretnie w oddziale VIII obejmującym Kolonowskie oraz wioski: Kadłub, Grodzisko, Staniszcze Duże i Małe, Myślina, Banadki i Kolejka. Udzielał się też wszędzie tam, gdzie budziła się świadomość polskości. Był współzałożycielem teatrzyków, chórów i klubów sportowych. Prowadził nawet teatr amatorski z którym wystawił komediową sztukę „Za nic żydowskie swaty”. Organizował wycieczki do Warszawy, Krakowa czy Częstochowy.

Wziął udział w II Powstaniu Śląskim na terenie Kolonowskiego, Rozmierzy i Rozmierki.  W III Powstaniu Śląskim objął dowództwo kompani składającej się z mieszkańców Kolonowskiego, Staniszcz Dużych i Małych. 4 maja w Zawadzkiem jego kompania weszła w skład Czwartego Batalionu Powstańczego pod dowództwem kapitana Brandysa. Lasończyk bił się pod Strzelcami, Gogolinem, Niwkami i Kalinowem i Rożniątowem.

Po zakończeniu III Powstania, ze względu na zagrożenie życia  – musiał uciekać za granicę i osiedlić się w Polsce (wraz z nim uciekli ojciec i brat, ojciec jednak po jakimś czasie wrócił do Osieka, gdzie zmarł w 1929r.).

W sierpniu 1921 Jan Lasończyk został wysłany na I Kurs Straży Celnej w Cieszynie, który zakończył się 31 października 1921r. (podobnie jak Jan – swoją drogę życiową ze Strażą Celną a później Graniczną związał jego brat – Józef Lasończyk).

Przez kolejne 7 miesięcy odbywał staż w Mysłowicach, po czym 15 czerwca 1922r. został przydzielony do Komisariatu Straży Celnej „Orzegów”. W styczniu 1923r. mianowany starszym strażnikiem. W 1924r. zmienił stan cywilny – żeniąc się z Łucją z domu Gnida (państwo Lasończykowie będą mieli dwie córki: Helenę (ur. 1925r.) oraz Irenę (1931r.)).

W 1925r. Lasończyk został przeniesiony do Komisariatu Straży Celnej „Lipiny”, skąd został wysłany na szkolenie do Centralnej Szkoły Straży Celnej w Górze Kalwarii (kurs trwał od 5 września do 23 grudnia 1927r.).

Kolejna zmiana przydziału służbowego miała miejsce w lipcu 1928r. Lasończyk został przydzielony do Komisariatu Straży Granicznej w Tarnowskich Górach, gdzie pracował na placówce I linii w Boruszowicach. Po czterech latach – kolejna zmiana, tym razem do Komisariatu Częstochowa, gdzie służył w placówce II linii.

1 lutego 1935r. mianowany przodownikiem. Pół roku później przeniesiony został do Komisariatu SG „Herby”.  10 lipca 1936r. objął funkcję kierownika Placówki „Kośmidry” w Komisariacie SG „Lubliniec”.

1 grudnia 1938r. został po raz kolejny przeniesiony  – tym razem do Komisariatu SG „Kalety” na dowódcę Placówki Brusiek.

Tutaj służył do wybuchu II wojny światowej.

W czasie służby w Komisariacie Lubliniec, a wydaje się także, że na Placówce w Bruśku (od połowy 1937r.) rodzina Lasończyków mieszkała w Lublińcu, a tuż przed wybuchem II wojny światowej, ewakuowała się z miasta. Jednak po przejściu frontu wróciła do niego i mieszkała w nim do zakończenia wojny (jedynie najstarsza córka – Helena podczas okupacji przebywała u krewnych we Wrocławiu).

Za to Jan Lasończyk, 1 września – wraz z podległymi mu strażnikami wysadził, drewniany most na rzece Małej Panwi w Bruśku wcześniej zaminowany przez przez saperów, a następnie cofał się drogą na Koszęcin, w miarę możliwości tarasując ją ścinanymi drzewami, tworząc dodatkowe zapory dla wojsk niemieckich.

Dalej cofał się wraz z żołnierzami Krakowskiej Brygady Kawalerii do Jędrzejowa, gdzie prawdopodobnie dotarł 3 września, a stamtąd do Rawy Ruskiej, gdzie spotkał brata Józefa, który konwojował wozy towarowe. Następnie  kierował się w stronę Tarnopola i Zaleszczyk. W Zastawnej (Rumunia)  został internowany i osadzony w obozie Turnus Severin, a następnie w Târgu Jiu w Rumunii. Na wiosnę 1940r. uciekł z obozu i przedostał się najpierw do portu w Konstancy, a następnie drogą morską dotarł do Bejrutu (30 maja 1940r).

W czerwcu 1940r. zaciągnął się do tworzącej się w Syrii – Brygady Strzelców Karpackich (obóz w Homs). Wraz z tą jednostką maszerował do Palestyny (czerwiec 1940r) i do obozu Laturn, gdzie przeszedł szkolenie wojskowe. Wiosną 1941r. już po reorganizacji jednostki – Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich, koleją dotarł do Egiptu do twierdzy Marsa Matruh. W sierpniu skierowany do twierdzy Tobruk (jako zastępca dowódcy plutonu), gdzie walczył do grudnia 1941r. Kolejny bój Lasończyk stoczył pod El-Gazalą w lutym 1942r, po czym jego oddział został wycofany doPalestyny na odpoczynek.

Jesienią 1943r. Lasończyk wyjechał do Iraku, gdzie jego zadaniem było zaopatrywanie pojazdów w paliwo. Już jako żołnierz 11 batalionu łączności II Korpusu gen. Władysława Andersa – przez Aleksandrię płynie do Włoch. Dalszy szlak bojowy sierżanta Jan Lasończyka to Włochy: Neapol, Monte Cassino, Ancona i Bolonia.

Po zakończeniu wojny i kolejnej reorganizacji Jan Lasończyk został podoficerem żywnościowym. Kolejny przydział to praca w angielskim obozie repatriacyjnym (dowódca baonu). Zdemobilizowany w kwietniu 1946r. najpierw popłynął z Włoch do Anglii, by 20 maja 1946r. po 6 latach, znów stanąć na polskiej ziemi. 

Po powrocie do Polski Jan Lasończyk zgłosił się do pracy w Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu, gdzie od 1946 roku pełnił funkcję sekretarza Związku Weteranów Powstań Śląskich Okręgu Wrocław.

W międzyczasie osiedlił się z rodziną w Jędryniach, oddalonych od rodzinnego Osieka o 2km i w 1951r. podjął pracę w Spółdzielni „Samopomoc Chłopska” w Rozmierce. Dwa lata później został wybrany prezesem Spółdzielni.

W 1963r. przeszedł na emeryturę i zamieszkał w nowo wybudowanym domu w Rozmierce. Jednak jako, że był człowiekiem czynu – nadal był radnym Gromadzkiej Rady Narodowej w Rozmierce. Udzielał się też w organizowaniu samorządu spółdzielczego i zakładał kółka rolnicze. Założył w Rozmierce terenowe koło Związku Bojowników o Wolność i Demokrację.

Za swoją służbę oraz walkę o niepodległość i wolność Ojczyzny  – jaką była dla Lasończyka zawsze Polska, został odznaczony: Brązowym Krzyżem Zasługi, Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi, Gwiazdą Górnośląską, Śląskim, Krzyżem Powstańczym, Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918/21, Odznaką Pamiątkową Straży Granicznej, Krzyżem Pamiątkowym „Monte Cassino” oraz Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Jan Lasończyk zmarł w 22 marca 1984 roku w Rozmierce i został pochowany na cmentarzu w Rozmierzy.

Na podstawie:
Archiwum Straży Granicznej w Szczecinie
Kolekcja Heleny Lasończyk – Archiwum państwowe w Opolu
https://muzeumsg.strazgraniczna.pl/
Miesięcznik „Opole” nr 5 z 1980r. – Stanisław Chaciński „Lasończyk”
Regina Klyszcz „Jan Lasończyk, życie i działaność” – 1978r.