Historia, którą poniżej przedstawię pełna jest tajemnic i hipotez. Może kiedyś uda się opowiedzieć ją inaczej, z większą dozą pewności, może nawet wystąpią w niej inni aktorzy, jednak na dzisiaj taka wersja musi wystarczyć.
Glinica, nazywana także w swojej historii Glinicza, Glinice, Glinitz – swoją nazwę zawdzięcza gliniastym ziemiom na jakich się znajduje. Jednak nie cała Glinica – gliną stoi, a tam gdzie zalegają jej pokłady – znaleźć można specyficzną jej formę, czerwoną.
Mapa geologiczna Górnego Śląska i obszarów przyległych z 1867r
na czerwono zaznaczone złoża gliny czerwonej w Glinicy
Idealną do wypalania cegły, terakoty, mniej zaś do wytwarzania fajansu, czy fajek – a przecież to tutaj w 1767r. Barbara de Garnier otworzyła swoją Fabrykę Fajansu (być może fajansowe wyroby produkowano tutaj już wcześniej od 1751r za sprawą Andrzeja de Garnier). Wszystko wskazuje na to, że glinę do wyrobu przepięknych fajansowych wyrobów sprowadzano do Glinicy z nieodległego Lubecka.
Mapa geologiczna Górnego Śląska i obszarów przyległych z 1867r
na niebiesko zaznaczone złoża gliny szarej w okolicach Lubecka
Zaś gdy w 1777r. Fiala (były mistrz glinickiej faktorii) otwarł konkurencyjny zakład we Wierzbiu, miejsce to także wybrał nie przypadkowo, a ze względu na pokłady białej/szarej gliny, która tam występują.
Mapa geologiczna Górnego Śląska i obszarów przyległych z 1867r
na niebiesko zaznaczone złoża gliny szarej w okolicach Sadowa i Wierzbia
Fabryka Fajansu w Glinicy działa najprawdopodobniej do 1880r (lub do 1884r). Jak podaje jedna z gazet w 1884r. powstał pomysł budowy osiedla robotniczego – kolonistów (robotników-żołnierzy) z Wrocławia właśnie na jej terenie i wydaje się, że nawet doszło do zakupu działki od jej właściciela – Eduarda Grafa von Pücklera (Szydłowiec Śląski), jednak wydaje się, koloniści w Glinicy się nie osiedli.
Historia glinickiej cegielni zaczyna się w 1890r. (lub jeszcze w 1889r.) kiedy to znany i ceniony mistrz murarski i stolarski z Lublińca – Hugo Januschke postanawia w Glinicy wybudować cegielnię parową „Dampfziegielei” oraz suszarnię. Jak podaje w zawiadomieniu ze stycznia 1890r. cegielnię będzie budować dole żwirowym – Kiesschacht.
Informacja podana w gazecie Lublinitzer Kraisblatt
o planowanej budowie cegielni parowej w Glinicy przez Hugo Januschke
Ciekawe, że Januschke podając miejsce lokalizacji nie używa terminu „Kiesgruben” – Żwirowiska (kopalni żwiru), które w tym czasie działa w Glinicy, po zachodniej stronie wsi.
Mapa Glinicy z 1883r. po lewej stronie zaznaczone miejsce gdzie znajdowała się wówczas
Kopalnia Żwiru Kiesgruben
Może to świadczyć o tym, że nie lokalizuje jej w tym miejscu. Zatem gdzie? Takim miejscem mógł być dół położony tuż przy Fabryce Fajansu, przy drodze z Glinicy do Lubecka.
Być może pozyskiwano tutaj żwir czy piasek na potrzeby Fabryki. Miejsce to musiało również obfitować w glinę i to dobrej jakości, bowiem w tym samym czasie, w którym Januschke rozpoczyna starania o wybudowanie cegielni – już sprzedaje na całe Prusy – czerwoną glinę. Wydaje się jasne, że wydobywa ją właśnie z tego dołu.
Reklama Hugo Januschke z 1890r. informująca o tym, że sprzedaje glinę z Glinicy
Kolejnym krokiem Hugo Januschke jest budowa pieca do wypalania cegły. Ma to być nowoczesny piec gwiaździsty znany jako piec Hoffmana lub piec pierścieniowy.
Umożliwiał on właściwie prace przez 24 godziny na dobę (nie trzeba było bowiem wygaszać go na potrzeby ładowania kolejnej partii cegieł). Piec działał w cyklu okrężnym, wykorzystując efektywną cyrkulację gorącego powietrza i chłodzenie już wypalonych produktów, co obniżało koszty, zaś cegły wypalane w takim piecu były wysokiej jakości (rok później w 1891r. taki sam piec został wybudowany w Ponoszowie wraz z cegielnią).
Informacja z maja 1890r. o budowie przez Januschke pieca
na działce wpisanej do Księgi Wieczystej pod nr 35
Jednak mistrz murarski z Lublińca, nie postawił go obok cegielni, ale na działce nr 35, która była częścią Fabryki Fajansu. Wszystko wskazuje na to, że to miejsce znajdowało się po drugiej stronie Fabryki – wzdłuż drogi na Lubliniec, przy skrzyżowaniu z obecną ulicą Boczną (tam gdzie do lat 70-tych XX wieku – stał).
Zapewne cegły do pieca, który był oddalony o około 250 metrów dowożono (w przyszłości kolejny właściciel temu problemowi zaradził). Cegielnia parowa i piec dla Hugo Januschke pracowała do 1892r.
Warto dodać na koniec kilka informacji o mistrzu Hugo Januschke, który urodził się w 15 listopada 1857r. w Lewinie Brzeskim (pomiędzy Opolem a Brzegiem) w rodzinie Josepha Januschke i Sophii z domu Riedel. Najprawdopodobniej w 1886r. przeprowadził się do Lublińca i zamieszkał w kamienicy na Rynku, nad restauracją „Golden Korone” prowadzoną przez wdowę Carolinę Lahmann (z domu Schmidt). Najwyraźniej Hugo zakochał się w jej córce – Jadwidze (Hedwig) Lehmann, bo już październiku 1886r. wziął z nią ślub (ojcem Jadwigi był rzeźnik – Eduard Lehmann).
Restauracja Caroliny Lehmann (w lublinieckim rynku)
– nad którą mieszkał Januschke po sprowadzeniu się do Lublińca,
a z córką której ożenił się w 1886r.
Januschke nadzorował wiele prac budowlanych np.: budowę kościoła św. Rodziny (1895-1899), przebudowę kościoła św. Krzyża w Lublińcu (1903r). czy rozbudowę maszynowni elektrowni (1904r). Piastował funkcję Przewodniczącego Spółdzielczej Lokalnej Kasy Chorych. Był także agentem ubezpieczeniowym.
Uczniem i protegowanym Hugo Januschke był jego czeladnik, a następnie współpracownik, późniejszy kierownik elektrowni miejskiej – Teodor Knabel.
Teodor Knabel – drugi od prawej strony
kierownik elektrowni miejskiej w Lublińcu (1925r)
Gdy w 1922r. Lubliniec został przyłączony do Polski Januschke przeprowadził się do Dobrodzienia. W 1929r. jego lubliniecką firmę skreślono z rejestru handlowego. Hugo Januschke – zmarł 8 lutego 1931r. w wieku 73 lat.
Na podstawie:
Kattowitzer Zeitung, 1931, Jg. 63, nr 36
Geognostische Karte von Oberschlesien : und den angrenzenden Gebieten. Section 5: Guttentag
Lublinitzer Kreisblatt z 18 stycznia 1890r.
Lublinitzer Kreisblatt z 25 stycznia 1890r.
Lublinitzer Kreisblatt z 17 maja 1890r.
Lublinitzer Kreisblatt z 17 października 1891r.
Portal Genoteka
USC Lubliniec
Schlesische Landwirt nr 5 z 1884r.
Łukasz Karnatowski – zdjęcia Glinicy
FotoPolska