Helena Garczyńska urodziła się 29 stycznia 1889r. w Starym Samborze (nad Dniestrem – obecnie Ukraina) w rodzinie Stanisława Garczyńskiego i Antoniny z domu Hoffman.
Rodzice Heleny Garczyńskiej, Antonina i Stanisław
Niestety nie znane są losy Heleny do momentu, gdy przyjeżdża do Polanki Wielkiej, gdzie zostaje zatrudniona w tamtejszym urzędzie pocztowym (na tą chwilę nie udało mi się ustalić, w którym to się dzieje roku). Na pewno w 1916r. już tam pracuje. W Polance poznaje starszego od siebie o 7 lat, nauczyciela Gimnazjum w Oświęcimiu – Adama Tyrana (pochodzącego z Polanki Wielkiej), za którego wychodzi za mąż, 2 czerwca 1920r. Ślub odbywa się w Krakowie w parafii pw św. Szczepana w kościele Ojców Karmelitów na Piasku.
Niecałe pół roku później na świat przychodzi pierwsze dziecko państwa Tyranów – Adam (1920). Tyranowie będą mieli jeszcze dwie córki: Marię (1925r) oraz Irenę.
Przez kolejne 3 lata Helena już Tyranowa, nadal pracuje w urzędzie pocztowym, awansując na kolejne stopnie urzędniczej kariery. Jednak w 1923r. wraz z mężem przeprowadza się do Mysłowic, gdyż Adam Tyran otrzymuje tam etat w Państwowym Gimnazjum im. Tadeusza Kościuszki.
Państwo Tyranowie nie pomieszkali w Mysłowicach zbyt długo, bowiem rok później – po raz kolejny, Adam Tyran został przeniesiony, tym razem do Szarleja, gdzie otrzymał misję tworzenia pierwszego polskiego Gimnazjum na tym terenie (początkowo jako p.o dyrektora placówki, a następnie już jako dyrektor).
W tej misji pomaga mężowi – Helena, aktywnie działając w organizacjach wspierających najbiedniejszych. Staje na czele Towarzystwa św. Wincentego a Paulo w Szarleju, wspieranego przez księdza Wawrzyńca Puchera. Jak podawała lokalna gazeta z 1926r.: „Z okazji „dzieciątka“ rozdało towarzystwo dla najbiedniejszych około 1.000 zł. Uwzględniono w pierwszym rzędzie wdowy i uchodźców pozostających bez zajęcia. Na głowę wydawano po 10, 20 a nawet 50 złotych w razie koniecznej potrzeby. Oprócz tego Towarzystwo wydało 25 par trzewików dla tutejszych zakładów naukowych. Przeszło 60 osób zostało obdarowanych.”
Helena Tyranowa – bierze udział w pracach Komitetu Opiekuńczego wspierającego miejscową ochronkę, pełni funkcję kasjerki w Katolickim Towarzystwie Polek w Szarleju.
Wydaje się też, że Helena Tyranowa była bliska współpracowniczką senatorki Józefy Bramowskiej, z którą zapoznała się w podczas pracy społecznej w Szarleju, a znajomość z którą – kontynuowała podczas swojej działalności w Lublińcu.
Józefa Bramowska
W 1932r. następuje przekształcenie Komunalnego Gimnazjum w Szarleju, którym kieruje Adam Tyran, na Gimnazjum Państwowe. We wrześniu tego roku rozpoczyna się proces odwołania ze stanowiska dyrektora Gimnazjum im. Adama Mickiewicza w Lublińcu – Józefa Areckiego (Arecki nie zgadza się z tą decyzją). Najprawdopodobniej władze Województwa Śląskiego już wtedy starają się o nowego dyrektora. Wiele wskazuje na to, że już we wrześniu 1932r. Adam Tyran zostaje urlopowany w Szarleju i przeniesiony do Lublińca, gdzie oczekuje na informacje o powołaniu na stanowisko (lub pracuje w Lublińcu jako nauczyciel). Ten dziwny okres kończy się najprawdopodobniej w marcu 1933r. wówczas Józef Arecki zostaje oficjalnie zwolniony, także wtedy Adam Tyran przestaje być dyrektorem w Szarleju (do tego czasu różni nauczyciele pełnią jego funkcję).
Trzeba znów się przeprowadzać i Helena Tyranowa wraz z dziećmi, po raz kolejny zmienia miejsce zamieszkania.
Adam Tyran – siedzi w środku, dyrektor Liceum im. Adama Mickiewicza w Lublińcu,
wśród maturzystów – 1939r.
W Lublińcu pokaże jak wielki potencjał organizacyjny w niej drzemie. W październiku 1933r. zostaje wybrana na przewodniczącą Zarządu Powiatowego Towarzystwa Polek. Towarzystwa, które w tym okresie przeżywało regres (warto zaznaczyć, że Towarzystwo Polek, w którym działała Helena Tyranowa, nie jest tym samym, które prowadziła w tym samym czasie w Lublińcu – Janina Cyranowa). Dzięki jej aktywności i pracowitości do kwietnia 1937r. powstały w powiecie lublinieckim 34 nowe koła Towarzystwa Polek i 24 koła Młodych Polek.
Zjazd Młodych Polek powiatu Lublinieckiego w 1937r.
W przeciągu 4 lat Towarzystwo Polek w powiecie lublinieckim, kierowane przez Helenę Tyranową – ubrało 3937 dzieci na Gwiazdkę, dało pomoc materialną 1891 członkiniom, na I Komunię Świętą wydało 13.245,00 zł. dla 1279 dzieci. Przeprowadzono 74 kursów gotowania, pieczenia i przetworów jarzynowo – owocowych. To była tytaniczna praca.
Zakończenie jednego z organizowanych przez Towarzystwo Polek – kursów,
aula Gimnazjum im. Adama Mickiewicza w Lublińcu
pierwsza z lewej siedzi Helena Tyranowa, trzeci od lewej Adam Tyran
W 1938r. w Lublińcu powołano Komitet Narodowy Akcji Gospodarczej, w skład zarządu tego ciała, którego zadaniem było wspieranie rozwoju polskich kupców, weszła także Helena Tyranowa.
Tyranowie aż do wybuchu II wojny światowej mieszkali w Lublińcu. Najprawdopodobniej z Lublińca, 1 września 1939r., ewakuował się tylko Adam Tyran, jego rodzina w tym czasie przebywała już w Krakowie u brata. Widząc zbliżający się front Tyranowie ruszyli na wschód, w rodzinne strony Heleny do Starego Sambora, skąd znów trafili do Krakowa.
Nie znane mi są losy Heleny Tyranowej w czasie okupacji, jej mąż przebywał w tym czasie w Krakowie (więc może cała rodzina tam przebywała) i pracował jako młynarz, wykładał też na tajnych kompletach.
W 1945r. po przejściu frontu Adam Tyran wraca do Lublińca, czy także jego rodzina – na razie tego nie wiem. Przez kolejne dwa lata pełni funkcję dyrektora Gimnazjum i Liceum. Gdy jego dzieci – postanawiają studiować w Krakowie, na własną prośbę zostawia Lubliniec i przenosi się do Krakowa, gdzie uczyć będzie w IV Gimnazjum i Liceum im. Henryka Sienkiewicza.
Co w tym czasie robi Helena Tyranowa – niestety nie wiem.
Wiem za to, że umiera, w wieku 65 lat – 5 maja 1954r. w Krakowie. Państwo Tyranowie musieli być mocno ze sobą związani, bowiem 2 lata później do wieczności odchodzi Adam Tyran (25 maja 1956r).
Na podstawie:
https://www.myheritage.com/
Dziennik Urzędowy Galicyjskiej c. k. Dyrekcyi Poczt i Telegrafów. 1916, nr 2
Piast : tygodnik polityczny, społeczny, oświatowy, poświęcony sprawom ludu polskiego. 1914, nr 14
Głos z nad Brynicy, nr 34 z 1925r.
Polonia, 1926, R. 3, nr 358
Lubliniecki Pamiętnik Pedagogiczny nr 2, Lubliniec 1997r. „Adam Tyran” – Ewelina Kampczyk
Głos Młodych : miesięcznik Tow. Młodych Polek. R.5, 1939, nr 5
Informator. W piętnastą rocznicę wkroczenia Wojsk Polskich na Górny Śląsk – Lubliniec 1937r.
Głos Młodych : czasopismo T-wa Młodych Polek. 1937
Polska Zachodnia, 1933, R. 8, nr 293
Katolik Polski, 1935, R. 11, nr 205
Katolik, 1938, R. 72, nr 86
Katolik Polski, 1935, R. 11, nr 111
Katolik, 1938, R. 72, nr 105
Katolik, 1938, R. 72, nr 217
Głos Polek. R. 1, 1939, nr 2
Głos Polek. R. 1, 1939, nr 3
Głos Polek. R. 1, 1939, nr 5-6
Polska Zachodnia, 1932, R. 7, nr 59