Wczytywanie teraz
×

Dzieje bibliotek publicznych w Lublińcu. Część druga: 1945-2019

Biblioteka powiatowa i miejska 1945-2019

Pierwsza informacja o funkcjonowaniu biblioteki w Lublińcu po zakończeniu okupacji niemieckiej pochodzi z czerwca 1945 roku. W sprawozdaniu Wydziału Kultury i Sztuki lublinieckiego Starostwa Powiatowego zanotowano wówczas: „Dotychczas jest skromna biblioteka przy Domu Kultury w Lublińcu”. Dom ten mieścił się w budynku dawnej elektrowni miejskiej przy ulicy Pawła Stalmach – obecnie to siedziba Zespołu Pieśni i Tańca „Halka”. W jednym z kolejnych sprawozdań tego wydziału zapisano: „Biblioteki polskie zostały przez Niemców zniszczone i dotychczas mamy wielki brak książki polskiej, chociaż już powstało szereg biblioteczek wspólnym wysiłkiem organizowanych, ale to za mało. Jedyna przedwojenna biblioteka jaka ocalała jest w klasztorze O. O. Oblatów w Lublińcu”.

Współczesny widok budynku w którym w 1945 roku otwarto Dom Kultury i bibliotekę

Tworzenie bibliotek w powojennej Polsce porządkował „Dekret o bibliotekach i opiece nad zbiorami bibliotecznymi”, wydany 17 kwietnia 1946 roku. Powoływał on ogólnokrajową sieć bibliotek publicznych, w skład której wchodziły m.in. biblioteki powiatowe i gminne – miejskie. Nadzór nad bibliotekami należał do Ministerstwa Oświaty. Realizacją tego rozporządzenia było utworzenie 3 maja 1946 roku Powiatowej Biblioteki Publicznej w Lublińcu. Historię powstania tej instytucji również opisuje sprawozdanie wspomnianego Wydziału Kultury i Sztuki: „Sprawa czytelnictwa w powiecie została rozwiązana w ten sposób, że Inspektorat Szkolny zlikwidował wszystkie małe zbiory biblioteczne i skoncentrował je w jedną dużą, wędrowną bibliotekę. Po skompletowaniu tejże, mają powstać w trzech punktach największego skupiska mieszkańców biblioteki, z tym, że w pół roku do danego punktu bibliotecznego drogą wymiany napływać będą inne książki. Biblioteka liczy około 4000 tomów”. Bibliotekę Powiatową organizowali inspektor szkolny Franciszek Luter oraz podinspektor szkolny Jan Pałasz. Nie jest znana siedziba tej biblioteki, niewykluczone, że dalej był nią Dom Kultury przy ulicy Pawła Stalmacha, którym kierował Konrad Klimanek.

W 1961 roku na łamach „Gazety Lublinieckiej” ukazał się artykuł zatytułowany „Biblioteka lubliniecka – jedną z najlepszych w województwie” w którym podano, że w 1946 roku księgozbiór biblioteki stanowiło 2472 tomów książek, z którego korzystało wówczas 2540 czytelników. Ta liczba książek odnosi się prawdopodobnie do księgozbioru który pozostał w Lublińcu, pozostałe książki z około 4 tysięcy „wędrowały” po powiecie. Bibliotece podlegało wówczas 5 punktów bibliotecznych w powiecie lublinieckim. W 1947 roku kierownikiem biblioteki została Bernadeta Kostecka, a w 1948 roku zatrudniono w niej Janinę Kalicką. Bibliotekarzem był także Wojciech Zieliński.

Fragment artykułu z „Gazety Lublinieckiej” z 1961 roku

W 1948 roku wydane zostało rozporządzenie Ministra Oświaty, które nakazywało do dnia 29 lutego tego roku zarejestrować istniejące biblioteki we właściwym Inspektoracie Oświaty. W związku z tym dokumentem Wydział Powiatowy lublinieckiego starostwa postanowił wprowadzić nowy organ prowadzący biblioteki. Na wniosek wydziału Powiatowa Rada Narodowa w Lublińcu 10 lutego 1948 roku przyjęła uchwałę, w artykule 3 której postanowiono o „przejęciu biblioteki z rąk Komitetu Organizacyjnego na rzecz Powiatowego Związku Samorządowego z dniem 1 stycznia 1948 roku”. Na nowym organie prowadzącym nałożono jednocześnie obowiązek „wyremontować lokal na ten cel przeznaczony i przenieść bibliotekę, aby udostępnić w najkrótszym czasie publiczności do korzystania z niej (…) oraz nawiązać ścisłą współpracę z Powiatowym Komitetem Bibliotecznym, skład którego zostanie podany w najbliższym czasie do wiadomości”. Nowy lokal dla biblioteki znaleziono prawdopodobnie przy placu Konrada Mańki (rynku) w dawnym przedwojennym Hotelu Śląskim (obecnie to Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia im. Janiny Garści). Wskazuje na to historia Miejskiej Biblioteki Publicznej w Lublińcu, której biblioteka powiatowa użyczyła jedno ze swoich pomieszczeń.

Wnętrze Powiatowej Biblioteki Publicznej w Lublińcu w 1951 roku. Fotografia ze zbiorów Lublinieckiego Archiwum Społecznego – Lubiteka; Miejsko-Powiatowa Biblioteka Publiczna im. J. Lompy w Lublińcu

W maju 1948 roku otworzono Miejską Bibliotekę Publiczną w Lublińcu. Przekazano jej 224 książki wydzielone ze zbiorów Powiatowej Biblioteki Publicznej w Lublińcu oraz jedno pomieszczenie tej biblioteki. O działalności tej instytucji informują protokoły Komisji Kultury i Oświaty Miejskiej Rady Narodowej w Lublińcu, zachowane dla lat 1952-1953. Biblioteka miała siedzibę przy placu Konrada Mańki w dawnym przedwojennym Hotelu Śląskim, co sugeruje, że również tam wcześniej mieściła się biblioteka powiatowa.

Miejską bibliotekę w latach 1952-1954 prowadziła Magdalena Brelińska – jedyny pracownik biblioteki. W protokole z kontroli biblioteki z 12 lutego 1952 roku stwierdzono „duży wzrost czytelników oraz wielką frekwencję w wypożyczalni”. Zwrócono także uwagę na główną bolączkę biblioteki, którą był brak innych bibliotekarzy. Ogrom pracy z księgozbiorem powodował, że „987 książek jest nie opracowanych, około 300 woluminów nie jest wciągniętych do książki inwentarza i ta sama ilość nie jest wobec tego przygotowana do oprawy”. W związku z tym komisja postulowała zatrudnienie dodatkowej „siły pomocniczej”. Natomiast w protokole kontroli biblioteki z 10 listopada 1953 roku zapisano, że „lokal biblioteki jest stanowczo za szczupły. Brak jest pomieszczenia na czytelnię”. W 1955 roku biblioteka dysponowała księgozbiorem 20 tys. woluminów i mieściła się w 3 pomieszczeniach dawnego hotelu.

W 1955 roku Powiatową Bibliotekę Publiczną oraz Miejską Bibliotekę Publiczną połączono w Powiatową i Miejską Bibliotekę Publiczną w Lublińcu. Ta instytucja mieściła się w dotychczasowej siedzibie obydwu bibliotek, w przedwojennym Hotelu Śląskim, w którym otwarto Powiatowy Dom Kultury.

W kamienicy po prawej stronie widoczny Powiatowy Dom Kultury, siedziba Powiatowej i Miejskiej Biblioteki Publicznej w Lublińcu w latach 1955-1963

W maju 1957 roku bibliotece nadano patronat Józefa Lompy.

Uroczystość odsłonięcia tablicy z nazwą biblioteki oraz nowym patronem, czerwiec 1957 roku. Fotografia ze zbiorów Lublinieckiego Archiwum Społecznego – Lubiteka; Miejsko-Powiatowa Biblioteka Publiczna im. J. Lompy w Lublińcu

Z kolei w lipcu 1963 roku bibliotekę przeniesiono z rynku do nowo wybudowanego Powiatowego Domu Kultury, usytuowanego pomiędzy ulicami Karola Miarki i Plebiscytową.

Powiatowy, następnie Miejski Dom Kultury, w którym biblioteka działała w latach 1963-1992

Kolejna reorganizacja biblioteki nastąpiła w 1975 roku, kiedy przekształcono ją w Miejską Bibliotekę Publiczną im. Józefa Lompy. Z Domu Kultury jej siedzibę przeniesiono w październiku 1992 roku do dawnego przedwojennego Hotelu Europejskiego przy rynku, do części północnej kamienicy (wejście od strony ulicy Edyty Stein), którą przekazał Bank Spółdzielczy.

Budynek dawnego Hotelu Europejskiego – część północna przed remontem i przeniesieniem biblioteki. Fotografia ze zbiorów Lublinieckiego Archiwum Społecznego – Lubiteka; Miejsko-Powiatowa Biblioteka Publiczna im. J. Lompy w Lublińcu
Sala balowa dawnego Hotelu Europejskiego przed remontem i przeniesieniem do niej biblioteki. Fotografia ze zbiorów Lublinieckiego Archiwum Społecznego – Lubiteka; Miejsko-Powiatowa Biblioteka Publiczna im. J. Lompy w Lublińcu
Na wprost z dwuspadowym dachem widoczny budynek biblioteki, siedziba instytucji w latach 1992-2019
Wnętrze biblioteki. Fotografia ze zbiorów Lublinieckiego Archiwum Społecznego – Lubiteka; Miejsko-Powiatowa Biblioteka Publiczna im. J. Lompy w Lublińcu
Wnętrze biblioteki. Fotografia ze zbiorów Lublinieckiego Archiwum Społecznego – Lubiteka; Miejsko-Powiatowa Biblioteka Publiczna im. J. Lompy w Lublińcu

Ostatnie przekształcenie biblioteki to rok 2007, kiedy powołano Miejsko-Powiatową Bibliotekę Publiczną im. Józefa Lompy. Ta instytucja znalazła nową siedzibę w otwartym w czerwcu 2019 roku kompleksie przy ulicy Sportowej, nazwanym Lubiteką.

Dyrektorzy powiatowej miejskiej i miejsko-powiatowej biblioteki od 1946 roku:

Lata

Imię i nazwisko

1946-1947 Franciszek Luter, Jan Pałasz
1947-1951 Bernadeta Kostecka
1951-1955 Janina Kalicka
1956-1981 Helena Pyka
1982-1989 Sylwin H. Bechcicki
1989-1992 Michał Sznapka
1992-2007 Renata Dudek Wołowczyk
2007 Małgorzata Janas
od 2007 Joanna Brzezina

Przekształcenia i siedziby biblioteki powiatowej i miejskiej w Lublińcu w latach 1945-2019 ukazuje poniższa tabela.

Nazwa Okres działalności Siedziba – adres dzisiejszy
Biblioteka przy Domu Kultury 1945 Pawła Stalmacha 16
Powiatowa Biblioteka Publiczna 1946-1955 Pawła Stalmacha 16 (?)
Plac Konrada Mańki 9
Miejska Biblioteka Publiczna 1948-1955 Plac Konrada Mańki 9
Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna

(od 1957 im. J. Lompy)

1955-1975 Plac Konrada Mańki 9
(do 1963)
Plebiscytowa 9 (1963-1975)
Miejska Biblioteka Publiczna
im. J. Lompy
1975-2007 Plebiscytowa 9 (1975-1992)

Plac Konrada Mańki 10 (1992-2007)

Miejsko-Powiatowa Biblioteka Publiczna
im. J. Lompy
2007-nadal Plac Konrada Mańki 10 (2007-2019)

Sportowa 3 (od 2019)

Lubiteka. Foto Łukasz Karnatowski
Lubiteka. Foto Łukasz Karnatowski

Biblioteka Pedagogiczna

Pierwsza informacja o działalności tej biblioteki pochodzi z 1951 roku. Przed 1975 rokiem funkcjonowała jako Pedagogiczna Biblioteka Powiatowa w Lublińcu. W 1975 roku stała się Miejską Bibliotekę Pedagogiczną. Od tego roku mieściła się w budynku Szkoły Podstawowej nr 4 w Lublińcu. W 1978 roku bibliotekę podporządkowano Pedagogicznej Bibliotece Wojewódzkiej w Częstochowie. Wówczas również jej księgozbiór przeniesiono do Domu Nauczyciela przy ulicy Ignacego Paderewskiego 18 w Lublińcu, gdzie działa do dzisiaj jako Publiczna Biblioteka Pedagogiczna Regionalnego Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli „WOM” w Częstochowie, Filia w Lublińcu.

Na podstawie
Archiwum Państwowe w Częstochowie, zespoły: Zarząd Miejski i Miejska Rada Narodowa w Lublińcu; Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Lublińcu
Archiwum Państwowe w Katowicach, zespół Wojewódzka Rada Narodowa w Katowicach
https://biblioteka.lubliniec.pl/informacje/historia
S.H.Bechcicki, Pionierzy bibliotekarstwa na ziemi lublinieckiej w 40-leciu PRL, „Szkice Lublinieckie” 1/1986
M.Stryczak, H. Kurda, M.Janas, Placówki kulturalne Lublińca, „Szkice Lublinieckie” 1/1986
M.Piróg, O. Słomczyńska, Jubileusz 40-lecia Miejskiej Biblioteki Publicznej w Lublińcu,”Szkice Lublinieckie” 2/1988
https://zbioryspoleczne.pl/archiwa/PL_2317?tab=about