Cmentarz ewangelicki w Lublińcu

Lublinieccy ewangelicy – wyznawcy luteranizmu, w drugiej połowie XVIII wieku wobec braku własnej świątyni na nabożeństwa udawali się do wsi Molna (Mollna), w ramach parafii Molna-Lubliniec. Istniał tam kościół protestancki wybudowany w 1757 roku. W 1816 roku zaczęto systematycznie odprawiać nabożeństwa w mieście w prywatnym domu. Rok ten został uznany za początek istnienia ewangelickiej gminy kościelnej w Lublińcu. W latach 1826–1850 wspólnota za zgodą biskupa wrocławskiego użytkowała kościół św. Anny (bez możliwości korzystania z ołtarza). Posługę w Lublińcu peł­nił do 1847 roku pastor z Piasku (Ludwigsthal), a w latach 1847-1848 pastor z Tarnowskich Gór (Tarnowitz). W 1848 roku powstała samodzielna parafia lubliniecka przez mianowanie pierwszego pastora, którym był ksiądz Ernst Wilhelm Auersbach (1813-1858). W 1849 roku gmina rozpoczęła budowę własnego kościoła, który uroczyście poświęcono 19 listopada 1850 roku. Nadano mu wezwanie Świętej Trójcy. Odprawiano tam nabożeństwa zarówno w języku niemieckim jak i polskim.

Obok kościoła zbudowano budynek w którym mieszkał pastor i działała szkoła ewangelicka.

Od powstania w 1848 roku samodzielnej parafii, powiększonej o miejscowości wokół Lublińca, do wybuchu II wojny światowej kierowało nią 10 księży.

Pastorzy ewangeliccy (proboszczowie) i administratorzy parafii w Lublińcu
w latach 1848- 1 września 1939

Gmina ewangelicka stopniowo powiększała się, co związane było głównie z napływem do miasta niemieckich urzędników i lekarzy wraz z rodzinami.

Ewangelicka parafia lubliniecka obejmowała oprócz miasta także okoliczne miejscowości. Parafię tę w 1918 roku zamieszkiwało 1251 wiernych.

Zmarłych tego wyznania w Lublińcu grzebano na obecnym cmentarzu parafii św. Mikołaja – wówczas cmentarzu symultannym, czyli dla przedstawicieli wszystkich religii. Z czasem wspólnota ewangelicka zakupiła od miasta fragment lasu położonego przy drodze prowadzącej do Tworoga i tam ulokowała swój cmentarz wyznaniowy. Otwarto go uroczyście i poświęcono 15 czerwca 1911 roku. Relację z tego wydarzenia zamieściło czasopismo „Schlesien”:

„15 czerwca [1911 roku] w Lublińcu pastor Richter uroczyście poświęcił nowy cmentarz dla gminy ewangelickiej. Cmentarz ten znacznie różni się od typowych cmentarzy tym, że jest to tzw. cmentarz leśny. Został utworzony według projektu dyrektora ds. ogrodnictwa Köhlera z Bytomia. Cmentarz ten stanowi interesujący przykład nowej sztuki cmentarnej. Niedaleko miasta, na skraju rozległych lasów, zakupiono działkę porośniętą drzewami liściastymi i iglastymi. Pod drzewami, po bokach wytyczonych ścieżek, które nadają całości parkowy charakter, stworzono miejsce na większe grupy grobów dla dorosłych i dzieci oraz na pojedyncze groby rodzinne”.

Jak ustalił Jan Fikus, powierzchnia zakupionego lasu pod cmentarz wynosiła 88,33 arów.

Wspomniany Fritz Köhler (Stadtgarteninspektor) został sprowadzony do Bytomia z Budapesztu, przyczyniając się do rozszerzenia i unowocześnienia parku miejskiego (współcześnie to Park Miejski im. F. Kachla), a następnie pracował w Bad Homburg.

Nad bramą wejściową na cmentarz znajdował się napis „Christus ist unsere Leben”.

Kolejną inwestycją był dom gminy ewangelickiej, zbudowany w latach 1911–1913. Znajdowała się tam sala spotkań wspólnoty oraz mieszkania.

Po przejęciu Lublińca przez państwo polskie w 1922 roku liczba zamieszkujących go ewangelików zmniejszyła się do  około 100 osób tego wyznania. W styczniu 1926 roku było to 120, a w grudniu 1938 roku 108 osób.

W 1943 roku teren cmentarza przeszedł na własność miasta. Z dostępnych relacji wspomnieniowych wynika, że w czasie II wojny światowej na cmentarzu ewangelickim grzebano zmarłych katolików, którym odmówiono pochówku na cmentarzu parafialnym.

Po 1945 roku cmentarz nie był konserwowany i zarosły go drzewa i krzewy. Gdy na początku lat 80. XX wieku nastąpiła przebudowa znajdującego się obok cmentarza wojskowego, cmentarz ewangelicki włączono do tego cmentarza, wycinając krzewy i większość drzew oraz niszcząc nagrobki – według dostępnych ustnych relacji wspomnieniowych zakopano je na terenie cmentarza.

Utworzona w sierpniu 1987 roku na potrzeby ewidencji zabytków Karta Cmentarza informuje, że zamknięto go w latach 50. ubiegłego wieku, a decyzja o zamknięciu „zaginęła”. Natomiast w zamieszczonym tam opisie nekropolii zanotowano: Po II wojnie światowej decyzją Powiatowej Rady Narodowej zamknięto cmentarz ewangelicki którego całkowita likwidacja nastąpiła przy przebudowie cmentarza w 1983 roku.  Słowa te oczywiście odnoszą się do części naziemnej nekropolii. Zapisano tam także: Teren po cmentarzu ewangelickim zagospodarowano w formie parku pocmentarnego (bez nagrobków), zgrabnie ukrywając fakt dewastacji tych nagrobków – ustne relacje wspomnieniowe mówią o spychaczu który miał je zniszczyć wraz z częścią naziemną grobów.

Mimo iż obecnie jest to część cmentarza wojskowego, to dalej cmentarz ewangelicki – mimo zniszczenia jego części naziemnej – pozostaje cmentarzem osób tego wyznania, a także innych pochowanych tam osób, gdyż nie przeprowadzono ekshumacji pogrzebanych tam zmarłych.

Na cmentarzu ewangelickim zachowały się w części naziemnej 3 fragmenty nagrobków.

Nie istnieją już pozostałe miejsca związane z lublinieckimi ewangelikami: dom gminy po podpaleniu w 1945 roku rozebrano, kościół św. Trójcy po wysadzeniu w powietrze w 1972 roku rozebrano, a pastorówkę zburzono w 2013 roku.